του Άκη Γαβριηλίδη

Όποιος παρακολουθεί διεθνείς αθλητικούς αγώνες τα τελευταία χρόνια, διαπιστώνει ότι τα ονόματα των αθλητ(ρι)ών με ελληνικό διαβατήριο, στις φανέλες τους, στους σχετικούς πίνακες των τηλεοράσεων και γενικά όπου αλλού συντρέχει περίπτωση, μεταγράφονται στα λατινικά με έναν τρόπο παράλογο και διεστραμμένο, ο οποίος δεν αντιστοιχεί προς αυτό που προφέρουν οι ομιλητές της ελληνικής και, συχνά, δεν αντιστοιχεί προς κάτι που να μπορεί να προφέρει ο ομιλητής οποιασδήποτε γλώσσας χωρίς να στραμπουλήξει τη γλώσσα του.

Το φαινόμενο αυτό νομίζω ότι είναι συνδυσμένο αποτέλεσμα δύο διαφορετικών διαδικασιών. Η μία αφορά την ομιλούμενη και η άλλη την γραπτή γλώσσα.

• Τα τελευταία χρόνια, ιδίως στην Αθήνα και την υπόλοιπη νότια Ελλάδα, υπάρχει η τάση να προφέρονται όλα τα ντ ως d, όλα τα μπ ως b και όλα τα γγ, γκ ως g[1].

Αυτό δεν συνέβαινε πάντοτε, και δεν συμβαίνει παντού όπου μιλιούνται τα ελληνικά. Για να πειστούμε περί αυτού, αρκεί να ακούσουμε κάποια παλιότερα τραγούδια όπου οι τραγουδιστές και οι Συνέχεια →

των Τζ.Μ. Κούτσι και Μαριάνα Ντιμόπουλος

Αλλά εκείνο που μας είναι εγγενές πρέπει να το εκμάθουμε εξίσου όσο και εκείνο που μας είναι ξένο.

– ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΧΑΙΛΝΤΕΡΛΙΝ

… ο πυρήνας αυτού του κεφαλαίου αφορά ερωτήματα ήρθαν στο προσκήνιο πρόσφατα όταν ένα διήγημα, με τον τίτλο The Pole [Ο Πολωνός], το οποίο συνέθεσε στα αγγλικά ο JMC και διαδραματίζεται κατά βάση στη σύγχρονη Ισπανία, μετατράπηκε από την ΜD σε ένα διήγημα στα ισπανικά με τον τίτλο El polaco.

Ο στόχος αυτού του εγχειρήματος ήταν ασυνήθιστος: το El polaco να γίνει το «πρωτότυπο» κείμενο, με την έννοια ότι όλες οι επόμενες μεταφράσεις θα βασίζονταν στο ισπανικό κείμενο, όχι στο αγγλικό. Ο στόχος αυτός σε μεγάλο βαθμό ματαιώθηκε λόγω πιέσεων από το εσωτερικό της εκδοτικής βιομηχανίας, αλλά η προσπάθεια μας επέτρεψε να εγείρουμε γενικά ερωτήματα σχετικά με το δευτερεύον καθεστώς της μετάφρασης σε σχέση με το «πρωτότυπο» κείμενο, και ακόμα σχετικά με το δευτερεύον καθεστώς του μεταφραστή σε σχέση με το πρωτεύον καθεστώς του «πρωτεργάτη», του συγγραφέα.

Σε ένα εγχείρημα στο οποίο οι ρόλοι του συγγραφέα και της μεταφράστριας συγχέονταν ηθελημένα, ανατέθηκε στην ΜD να δημιουργήσει ένα ισπανικό κείμενο με απόηχους της αγγλικής, ιδίως στη Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε πρόσφατη ανάρτησή του σε ΜΚΔ, ο εθνικός μας (τους) γλωσσολόγος διερωτάται μεγαλοφώνως: «Μπορούμε να βλέπουμε μέσα από τις λέξεις; Έχουν οι λέξεις διαφάνεια;». Η ερώτηση δεν είναι ρητορική, διότι σπεύδει να απαντήσει ο ίδιος στην αμέσως επόμενη πρόταση:

Ναι, μεγαλύτερη ή μικρότερη ανάλογα με τη γλώσσα.

Ποια γλώσσα λέτε ότι την έχει μεγαλύτερη κατά τον Μπ.; Σωστά μαντέψατε: φυσικά η ανώτερη όλων ελληνική. Και σίγουρα την έχει μεγαλύτερη από την αιώνια αντίπαλό της την αγγλική[1].

Αυτή την εξωφρενική, και αντίθετη προς τα διδάγματα της γλωσσολογίας (περιλαμβανομένης και της γλωσσολογίας που δίδασκε ο ίδιος στο πανεπιστήμιο) ιεράρχηση, ο Μπ. την αιτιολογεί με ακόμη πιο εξωφρενικά και ανορθολογικά επιχειρήματα.

Μεγάλη διαφάνεια λ.χ. έχουν οι λέξεις της Ελληνικής για δυο κυρίως λόγους: α) επειδή έχουν μεγαλύτερη δομική έκταση (πολυσύλλαβες). β) Επειδή στην γραφή τους ακολουθείται η ιστορική ορθογραφία, η οποία διατηρεί την αρχική μορφή της λέξης συνδεδεμένη και με την σημασία της.  Έτσι, ο χρήστης αντλεί ευκολότερα περισσότερες πληροφορίες για την σημασία, την δομή, συχνά και για την ιστορία της λέξης. Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Στο σημαντικό του έργο Το έθνος και τα ερείπιά του, ο Γιάννης Χαμηλάκης εισήγαγε την έννοια σαμάνος του έθνους για τον Μανόλη Ανδρόνικο. Η έννοια αυτή, και η συναφής ανάλυση, αποτελεί έναν χρήσιμο τρόπο να προσέξουμε και να αναδείξουμε μια διάσταση ανορθολογισμού και, ειδικότερα, πίστης στην επικοινωνία με τους νεκρούς (προγόνους) η οποία συνοδεύει ιδρυτικά την κατασκευή της φαντασιακής κοινότητας του έθνους ακόμη και όταν αυτή επενδύεται σε λόγους που επικαλούνται την επιστήμη και τις ορθολογικές μεθόδους έρευνας. Από την άλλη, ο ισπανός ελληνιστής Άλβαρο Γκαρθία Μαρίν, σε ένα έργο που αποσπάσματά του έχουμε δημοσιεύσει μεταφρασμένα εδώ στο παρελθόν, θεματοποιεί το βαμπιρικό στοιχείο που συνοδεύει την «παλιγγενεσία» της Ελλάδας στις αρχές του 19^ου αιώνα και τη διάσταση του ανοίκειου που ανακύπτει όσον αφορά την επίκληση των αρχών του διαφωτισμού από τους πρωταγωνιστές της αναβίωσης αυτής.

Η δύναμη ενός θεωρητικού σχήματος έγκειται στην παραγωγικότητά του, δηλαδή στη δυνατότητα να ερμηνεύσει Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Την διανοητική παραγωγή της ΚΝΕ ομολογώ ότι δεν την παρακολουθώ συστηματικά. Κατά καιρούς, διάφορα προϊόντα της προσγειώνονται και στον δικό μου υπολογιστή λίγο-πολύ τυχαία.

Τελευταία, σε ένα απ’ αυτά, και συγκεκριμένα σε φυλλάδιο της ΚΝΕ Παντείου που τιτλοφορείται «Οι νέοι επιστήμονες παλεύουμε για να κατακτήσουμε την πραγματική επιστημονική γνώση, δεν ανεχόμαστε τον ανορθολογισμό!», διάβασα μεταξύ άλλων την εξής φράση.

Σε ένα εργαστήριο που πραγματεύεται πώς πρέπει να διεξάγουμε έρευνα είναι αδιανόητο να διατυπώνεται πως η γλώσσα δεν μπορεί να αντικατοπτρίσει την αντικειμενική πραγματικότητα.

Όμως, το ότι η γλώσσα μπορεί, και οφείλει, να «αντικατοπτρίσει την αντικειμενική πραγματικότητα», είναι μία Συνέχεια →

Σε πείσμα των καιρών, το ΜÉΓΚΛΕΝ φέρνει πίσω τα λόγια

του Τζέρρυ Κίσσλιντζερ

«Η γλώσσα είναι κατοικία της ύπαρξης», έγραψε ο φιλόσοφος Μάρτιν Χάιντεγκερ. (Ή έτσι λένε κάποιοι –μήπως έχω διαβάσει Χάιντεγκερ νομίζετε;). Αν είναι έτσι, τότε οι παραδοσιακά σλαβόφωνοι πληθυσμοί της βόρειας Ελλάδας εδώ και καιρό είναι άστεγοι, η γλώσσα τους καταπιεσμένη, η συλλογική τους ταυτότητα κατεψυγμένη.

Είναι αλήθεια πως κατά περιόδους υπήρξε μια απόψυξη, ειδικά μετά την αμφιλεγόμενη Συμφωνία των Πρεσπών του 2018 μεταξύ της Ελλάδας και τη Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Μερικές φορές μπορείτε ν’ ακούσετε τη μακεδονική τους γλώσσα να τραγουδιέται δημόσια στα χωριά και τις πόλεις της περιοχής αυτές τις μέρες, παρ’ όλα αυτά όμως, οι δημόσιες επιτελέσεις μπορεί να διακοπούν ανά πάσα στιγμή. Τώρα, ένα σημαντικό πρότζεκτ, το ΜΈΓΚΛΕΝ: Τραγούδια με λόγια από την περιοχή Μογλενών-Καρατζόβας, δημιούργησε έναν νέο δημόσιο χώρο για Συνέχεια →

του Καμέλ Νταούντ

Όταν ένας Δυτικός σκέπτεται ενάντια στους δικούς του, τον χαρακτηρίζουμε οικουμενικό διανοούμενο. Είναι το «κέντρο» του κόσμου, ο ομφαλός του γεννοβολά σε κάθε λέξη. Τον χειροκροτούμε. Τον ερωτούμε περί του μέλλοντος όλων. Είναι ο ήρωας του Λόγου, ο επανορθωτής των αδικιών, το φως που συνοδεύει κάθε ύπαρξη.

Όταν ένας διανοούμενος του Νότου σκέπτεται ενάντια στη Δύση, αποφαίνεται ως αιώνιος απο-αποικιστής. Έχει μία μόνο ιστορία να διηγηθεί, αυτό το μικρό θραύσμα του σύμπαντος που του αναλογεί. Αυτή είναι η μόνη του νίκη. Οπότε, την αφηγείται ασταμάτητα· σε αυτήν ζει, σε αυτήν πεθαίνει, μετά ξανασηκώνεται και ξαναρχίζει. Σκοτεινιάζει όταν τον επερωτούν σχετικά με άλλα ίχνη της ανθρωπότητας απ’ ό,τι τα δικά του κόκκαλα και τα σκουριασμένα του όπλα. Αυτά είναι η πρόσοδός του. Θέλει να ζει ως μια ανάμνηση. Διεκδικεί να ζει μέσα στη μνήμη όπως ο ανθός της στάχτης. Όμως, η μνήμη δεν είναι σπίτι· είναι δρόμος. Την διασχίζουμε για να θέσουμε Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Σύμφωνα με την κάτωθι αφίσα, και με δημοσιεύματα σε ιστοσελίδες του ιδίου φυράματος, «Με αισθήματα χαράς, τιμής, συγκίνησης και πνευματικής ανάτασης με την ευλογία και την διαρκή μέριμνα του σεπτού ποιμενάρχου μας Μητροπολίτου Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνου, η ενορία του Αγίου Στεφάνου και Αγίων Αναργύρων παραλίας Νέων Επιβατών υποδέχεται στις 26 Ιανουαρίου και ώρα 17:00 στον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων και Παντελεήμονος, το χαριτόβρυτο Λείψανο της ιεράς ποδός του Αγίου πρωτομάρτυρος και αρχιδιακόνου Στεφάνου».

Όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, οι πολλές φιοριτούρες και η πάση θυσία αναζήτηση χαριτόβρυτων εκφράσεων συνοδεύονται από χονδροειδή λάθη στα απλά. Όπως μπορεί να δει κανείς σε Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Τη στιγμή που γράφονται οι γραμμές αυτές, δεν είναι ξεκάθαρο αν θα γίνει/ έγινε η εκδήλωση που είχε αναγγελθεί στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας με τίτλο «The Republic of North Macedonia and Greece: Perspectives of Cultural Collaboration: The Macedonian Language». Είναι γνωστή η λυσσαλέα αντίδραση των γνωστών αντιδραστικών κύκλων της Θεσσαλονίκης, του «σκοτεινού Βαρδάρη», εδώ και κάποιες μέρες. Χθες έγινε γνωστή η θλιβερή ανακοίνωση των πρυτανικών αρχών του ΠΑΜΑΚ, η οποία στην ουσία δικαιώνει τους τραμπούκους και τους Συνέχεια →