του Ακρίτα Καϊδατζή

Ι.

Με τις διατάξεις της παραγράφου 1.5 («Περιορισμοί») του άρθρου 8 («Βασική και Εφαρμοσμένη Έρευνα») του Εσωτερικού Κανονισμού Λειτουργίας του Ε.Μ.Π. τίθενται μια σειρά από περιορισμούς στην έρευνα που διεξάγεται στο ίδρυμα, οι οποίοι απαριθμούνται στις περιπτώσεις α΄ έως στ΄. Μεταξύ πολλών άλλων είναι και ο προβλεπόμενος στην περίπτ. α΄ περιορισμός ότι στο Ε.Μ.Π. «δεν αναλαμβάνονται έρευνες με χρηματοδότηση από διεθνείς στρατιωτικούς συνασπισμούς» (εδάφιο β΄ in fine). Η ratio της ρύθμισης προκύπτει από την εισαγωγική περίοδο της διάταξης όπου, εν είδει αιτιολογίας, αναφέρεται: «Η ιστορία του Ιδρύματος είναι συνδεδεμένη με αγώνες για την ελευθερία και την ειρήνη» (εδάφιο α΄)[1].

Η διάταξη ισχύει από το 2000, οπότε εγκρίθηκε και τέθηκε σε ισχύ ο κανονισμός^[2], χωρίς ποτέ μέχρι τώρα να έχει απασχολήσει οποιονδήποτε. Και ευλόγως. Είναι ένας απολύτως συνήθης, σχεδόν κοινότοπος, περιορισμός που τίθεται στην έρευνα για λόγους ηθικής και δεοντολογίας. Το προφανές που πρέπει να παρατηρηθεί είναι πως η διάταξη δεν απαγορεύει κανένα πεδίο και κανένα είδος έρευνας. Απαγορεύει μόνο τη χρηματοδότηση της (όποιας) έρευνας από ορισμένη κατηγορία φορέων: τους διεθνείς στρατιωτικούς συνασπισμούς. Η ίδια έρευνα μπορεί ανεμπόδιστα να χρηματοδοτηθεί από οποιονδήποτε άλλο φορέα^[3].

του Μετίν Μποσνάκ

Περίληψη

Το έργο τού Mάρτιν Μπερνάλ Black Athena (1987–2006) συζητείται παγίως ως μια ενική πρόκληση, μια επίθεση στο κατεστημένο των κλασικών σπουδών από κάποιον εκτός. Το παρόν άρθρο αντιθέτως υποστηρίζει ότι το έργο του Μπερνάλ βασίστηκε σε μια αντίπαλη παράδοση μεσογειακής υβριδικότητας που είχε επιμείνει να υπάρχει, σε περιθωριοποιημένες αλλά αναγνωρίσιμες μορφές, από την αρχαιότητα έως τα τέλη του εικοστού αιώνα –και την ενίσχυσε θεαματικά. Αναπτύσσοντας την έννοια των «υποταγμένων γνώσεων» του Φουκώ και την κοινωνιολογία της ακαδημαϊκής αίρεσης του Berlinerblau, το άρθρο προσδιορίζει τρία διακριτά νήματα μέσα σε αυτήν την εναλλακτική παράδοση: την οικουμενιστική συγκριτική προσέγγιση, που εκπροσωπείται από το The Golden Bough (1890–1915) του James George Frazer· την προσέγγιση της διάχυσης στις σημιτικές σπουδές, που εκπροσωπείται από το Before the Bible (1962) του Cyrus H. Gordon και το Hellenosemitica (1965) του Michael C. Astour· και την προσέγγιση της μέτρησης στις ανατολικές σπουδές, που εκπροσωπείται από το The Orientalizing Revolution του Walter Burkert (1984/1992). Κάθε νήμα αμφισβήτησε πτυχές του «άριου μοντέλου» το οποίο παρουσίαζε τον ελληνικό πολιτισμό ως ένα αυτόχθονο ινδοευρωπαϊκό επίτευγμα, αλλά κάθε μια υπέκειτο σε καταναγκασμούς από τις νόρμες του επιστημονικού της κλάδου, από θεσμικές πιέσεις ή επιστημολογικά πλαίσια που περιόριζαν την ανατρεπτική της δύναμη. Η πρωτοτυπία του Μπερνάλ δεν έγκειται στην ανακάλυψη ανατολικών επιρροών στην Ελλάδα –αυτές ήταν γνωστές από την αρχαιότητα- αλλά στη συγχώνευση και πολιτικοποίηση αυτών των τριών νημάτων σε μια ολοκληρωμένη ιστοριογραφική κριτική που ανάγκασε τον κλάδο να αντιμετωπίσει τα δικά του ιδεολογικά θεμέλια. Το άρθρο ανασυνθέτει αυτή τη γενεαλογία αποδίδοντας προσοχή στους μηχανισμούς περιθωριοποίησης, τις επιστημολογικές διαφορές μεταξύ των νημάτων και τις επιπτώσεις της για σύγχρονες συζητήσεις σχετικά με την απο-αποικιοποίηση των κλασικών σπουδών.

του Μάριο Τραμπούκκο ντέλλα Τορρέττα

Το έγκλημά μου είναι να πιστεύω ότι οι ζωφόροι του Παρθενώνα είναι εξίσου βρετανικές όσο είναι και ελληνικές.

Είμαι κλασικός αρχαιολόγος που έχει αφιερώσει πολλά χρόνια στη μελέτη της Ελλάδας και του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Έζησα επίσης στην Αθήνα για τέσσερα χρόνια, απολαμβάνοντας τη ζεστασιά τόσο του καιρού όσο και των ανθρώπων της. Ωστόσο, στα μάτια των Ελλήνων εθνικιστών, είμαι ένοχος για ένα από τα χειρότερα δυνατά εγκλήματα: δεν πιστεύω ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να επιστρέψουν στην Αθήνα. Και γι’ αυτό το λόγο έχω φάει «άκυρο».

Όλα ξεκίνησαν το 2021, όταν το αρχαιολογικό μουσείο της γενέτειράς μου, του Παλέρμο στη Σικελία, αποφάσισε να παρακάμψει ολόκληρο το νομικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ιταλία και να στείλει στο Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα ένα μικρό τμήμα της ζωφόρου του Παρθενώνα, το οποίο αποτελούσε μέρος της συλλογής της Σικελίας για σχεδόν 200 χρόνια.

του Άκη Γαβριηλίδη

Συνήθως προσπαθώ να αποφύγω διατυπώσεις του τύπου «η κοινωνία μας έχει εξαχρειωθεί», «πιάσαμε πάτο» και άλλα τέτοια καταστροφολογικά. Διαβάζοντας όμως την απίστευτη ανακοίνωση της Ένωσης Συλλόγων Γονέων Ηλιούπολης, μένω πραγματικά άναυδος μπροστά στην αθλιότητα και τον κυνισμό της και πρέπει να καταβάλω ιδιαίτερα μεγάλη προσπάθεια για να βρω κάτι άλλο να πω.

Αναφέρομαι φυσικά στην τελευταία παράγραφο της ανακοίνωσης, η οποία –διαψεύδοντας και γελοιοποιώντας όλα όσα δακρύβρεκτα διατυμπανίζονται με υποκριτικό θράσος στο υπόλοιπο κείμενο- μας πληροφορεί ότι:

Η Ένωση Συλλόγων Γονέων Ηλιούπολης με έγγραφα προς το υπουργείο Παιδείας και συνάντηση που θα επιδιώξει με τους αρμόδιους φορείς του υπουργείου θα θέσει εκ νέου την ανάγκη για ουσιαστική και διαρκής [sic] υποστήριξη των παιδιών με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς καθώς και την εξέταση [sic] αιτήματος σχετικά με ποσόστωση ή και μοριοδότηση για τα παιδιά που δίνουν πανελλαδικές εξετάσεις, υπέρ της σχολικής κοινότητας της Ηλιούπολης.

του Άκη Γαβριηλίδη

Στη σειρά Ταξιδεύοντας του Νίκου Καζαντζάκη, και ειδικότερα στον τόμο με τον υπότιτλο Ιταλία-Αίγυπτος, Σινά-Ιερουσαλήμ, Κύπρος-ο Μοριάς, υπάρχει και η καταγραφή μίας συνάντησής του με τον Κωνσταντίνο Καβάφη στην Αλεξάνδρεια. Το σχετικό χωρίο φαίνεται ότι έχει προκαλέσει μια σχετική εντύπωση στους διαπλέοντες το διαδίκτυο, διότι έχει αρκετές αναδημοσιεύσεις και χρησιμοποιείται τακτικά σε επετείους και συναφείς περιστάσεις όπου πρέπει κανείς να κάνει κάποια δημοσίευση για κάποιον εκ των δύο.

Οι αναδημοσιεύσεις αυτές περιλαμβάνουν μόνο το σχετικό κείμενο. Όσο έχω δει, δεν συνοδεύονται από κανένα σχόλιο όπου οι ενδιαφερόμενοι/-ες να εξηγούν για ποιο λόγο τους έκανε εντύπωση αυτό το απόσπασμα, και τι είδους εντύπωση.

Ξαναδιαβάζοντάς το χθες με αφορμή την επέτειο της γέννησης (και του θανάτου –είναι την ίδια μέρα) του ΚΠΚ, σκέφτηκα ό,τι και τις προηγούμενες φορές: πρόκειται για ένα κείμενο άθλιο. Είναι από ηθική άποψη Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Στην Κύπρο, όπως και στην Ελλάδα (και αλλού), επί χρόνια ακολουθούνταν το πατροπαράδοτο αντισημιτικό έθιμο της «καύσης του Ιούδα», εκεί με το ιδιαίτερο όνομα «λαμπρατζιά» (προφ. λαμπραdjά).

Φέτος, το ΕΛΑΜ, αυτοαποκαλούμενο και «Χρυσή Αυγή Κύπρου», και λοιπές αντιδημοκρατικές δυνάμεις, αποφάσισαν αντί για τον Ιούδα/ Εβραίο να κάψουν μια σημαία με τα χρώματα του ουράνιου τόξου, τη γνωστή ως «σημαία του LGBTI κινήματος».

Όχι όμως την κλασική που έφερε απλώς οριζόντιες ρίγες στα χρώματα του ουράνιου τόξου. Μία νεότερη εκδοχή της, η οποία στην αριστερή πλευρά φέρει και ένα τρίγωνο το οποίο συμβολίζει τους «εγχρώμους» [people of color]. H σημαία αυτή, μάλιστα, ή διάφορες παραλλαγές της, τον τελευταίο χρόνο έχει χρησιμοποιηθεί σε διαδηλώσεις για να εκφράσει συμπαράσταση προς την Παλαιστίνη[1].

Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο εύγλωττη απεικόνιση των αλλαγών στις προτιμήσεις της ελληνικής/ ελληνοκυπριακής (και της παγκόσμιας) ακροδεξιάς από την αντικατάσταση αυτή. Η οποία δείχνει ότι είναι κάλλιστα δυνατό να είναι κανείς αντισημίτης, φιλοϊσραηλινός και ναζιστής. Και επίσης, σε ένα άλλο επίπεδο, αποδεικνύει την ευελιξία και την προσαρμοστικότητα των «πανάρχαιων εθίμων» –ή ενδεχομένως τον καιροσκοπισμό όσων επικαλούνται την «πίστη στις παραδόσεις».

Οι εκπρόσωποι του ελληνικού αντι-αντισιωνισμού θα ήθελαν να μας πείσουν ότι τέτοια φαινόμενα αποτελούν ένδειξη της κοινής θέσης μεταξύ ΛΟΑΤΚΙ και Εβραίων και απηύθυναν εκκλήσεις για αλληλεγγύη μεταξύ αυτών των «διωκόμενων μειονοτήτων». Ωστόσο, εξίσου εύλογο -αν όχι περισσότερο- θα ήταν να υποστηριχθεί ότι, αντιθέτως, αποτελούν ένδειξη της διαφοράς μεταξύ αυτών των ομάδων -ή πάντως της διαφορετικής, έως αντίθετης, αντιμετώπισής τους από την ακροδεξιά. Όσο για την ευχή για αλληλεγγύη, αυτή εν μέρει έχει ήδη εκπληρωθεί, αλλά, όπως φαίνεται, μεταξύ άλλων μειονοτήτων.

[1] Ευχαριστώ την Μαρία Σαρρή για την επισήμανση, καθώς και τους Δημήτρη Παπανικολάου και Bably Elbably για κάποιες παρατηρήσεις με βάση τις οποίες αναδιατυπώθηκε το σημείωμα λίγη ώρα μετά την πρώτη ανάρτησή του.

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε ένα εκτενές άρθρο του στην ναυαρχίδα του ελληνικού γιαλαντζί φιλελευθερισμού, με τίτλο «Η υποκρισία του ελληνικού αντισιωνισμού», ο ερευνητής, μουσικός και πολυθεματικός καλλιτέχνης[1] Ιλάν Μανουάχ παραπονείται ότι, «από τις 7 Οκτωβρίου και μετά», τα ελληνικά social media γενικώς –και τα δικά του ειδικότερα- «έχουν μετατραπεί σε θέατρο του παραλόγου». Σε τι συνίσταται αυτό το παράλογο; Συνίσταται στο ότι

Ένας γραφίστας, που έχει χτίσει καριέρα σχεδιάζοντας τετριμμένες εταιρικές ταυτότητες χωρίς να έχει ποτέ δείξει το παραμικρό πολιτικό ενδιαφέρον για την επικαιρότητα, εμφανίζεται ξαφνικά να αγορεύει, σαν ιστορικός, για την «εγκληματική» Διακήρυξη Μπάλφουρ του 1917. Λίγο πιο κάτω, ένας DJ γνωστός για τα μισογυνικά του σχόλια ανακαλύπτει τον φεμινισμό – αλλά μόνο όταν πρόκειται να ασκήσει κριτική στο υποτιθέμενο «pinkwashing» του Ισραήλ, καταγγέλλοντας την «κουλτούρα του βιασμού» στους ισραηλινούς εποικισμούς. Λίγο αργότερα, ένας θεωρητικός που δεν έχει ποτέ εκφραστεί δημόσια για τίποτ’ άλλο πέρα από μουσικολογικά θέματα και περιορισμένου ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος, παίρνει δημόσια θέση για το Μεσανατολικό, λες και είμαστε σε θεατρική παράσταση όπου ο «γιατρός» του χωριού τοποθετείται επί παντός επιστητού. Εντωμεταξύ, μία επιμελήτρια τέχνης με οικογενειακή περιουσία που σχετίζεται με ελληνοεβραϊκές οικογένειες οι οποίες εκδιώχθηκαν το 1940, κάνει κηρύγματα στους ακολούθους της για το πώς οι κατηγορίες περί αντισημιτισμού χρησιμοποιούνται ως όπλο για να φιμώσουν τη νόμιμη κριτική στο Ισραήλ.

Αυτή η απαρίθμηση όμως επιβεβαιώνει κάτι για το οποίο προϊδέαζε ήδη ο τίτλος του άρθρου: ότι πρωταρχικός στόχος του δεν είναι να εξετάσει αν κάποιοι ισχυρισμοί ευσταθούν ή όχι, αλλά μόνο αν κάποια Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, απέναντι από το Σιντριβάνι, εδώ και πολύ λίγο καιρό έχει τοποθετηθεί ανδριάντας του αστυνομικού που έχασε τη ζωή του από κροτίδα που έριξαν χούλιγκαν μετά από έναν αγώνα.

Απ’ ό,τι διαπίστωσα, το γεγονός αυτό παρέμενε άγνωστο για πολλούς Θεσσαλονικείς, ακόμη και ανθρώπους που μένουν λίγες δεκάδες μέτρα από το σημείο. Δεν γνωρίζω πώς, πότε και από ποιον λήφθηκε η απόφαση και αν κοινοποιήθηκε στους ενδιαφερομένους –δηλαδή τους χρήστες του δημόσιου χώρου- ή ζητήθηκε η γνώμη τους. Δεν αμφιβάλλω βέβαια ότι, αν θέσουμε κάποιο ερώτημα στις αρμόδιες αρχές, εκείνες θα απαντήσουν ότι τηρήθηκαν όλες οι νόμιμες διαδικασίες. Το θέμα που θέλω να θέσω εδώ δεν αφορά τη διαδικασία, αλλά την ουσία.

Βρίσκω την πρωτοβουλία αυτή άθλια και γκροτέσκα. Και ακόμη περισσότερο το φρονηματιστικό κείμενο που μπήκε ως «υπότιτλος» από κάτω.

Ότι ο άνθρωπος αυτός σκοτώθηκε, προφανώς είναι θλιβερό και απαράδεκτο. Το ότι σκοτώθηκε κατά την υπηρεσία του, πράγματι, είναι αληθές. Όμως, δεν μαχόταν για την υπηρεσία του. Και, ακόμη περισσότερο, δεν Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Σύμφωνα με δημοσίευμα στον ιστότοπο EΡTnews, με τίτλο «Δένδιας από Μεσολόγγι: Οι εθνικοί [sic] επέτειοι είναι η προσπάθεια δημιουργίας εθνικού παραδείγματος», ο ΥΠΕΘΑ, σε ομιλία του στα εγκαίνια της έκθεσης «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» είπε μεταξύ άλλων:

Ιδίως στους καιρούς που ζούμε, που αποδεικνύουν απολύτως πάλι τη Θουκυδίδεια αντίληψη περί της ισχύος ως απαραίτητου κανόνα επιβίωσης. Η δημιουργία εθνικού παραδείγματος, το οποίο μας συνέχει όλους για την πορεία μας στο μέλλον, είναι απαραίτητη συνθήκη και προϋπόθεση.

Το «άρθρο» αυτό δημοσιεύθηκε αυτούσιο, ή περίπου, σε αρκετά άλλα μέσα, οπότε μάλλον προέρχεται από κάποιο αρμόδιο γραφείο τύπου, τυπικό ή άτυπο.

Καταρχάς: έτσι όπως έχει το κείμενο, μετά το «επιβίωσης» θα έπρεπε να ακολουθεί κόμμα, όχι τελεία.

Δεν είναι όμως αυτό το κύριο πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ουσιαστικό, και αφορά αυτήν την «Θουκυδίδεια Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Ανάλογα με τις εκάστοτε εξελίξεις στο παρόν, αλλάζει και το παρελθόν.

Ίσως πει κανείς ότι δεν αλλάζει το ίδιο το παρελθόν, αλλά η σχέση μας με αυτό. Σωστό, αλλά μικρή διαφορά κάνει. Το παρελθόν δεν είναι μία ουσία, αλλά, ακριβώς, η σχέση –oι ενδεχομένως πολλές σχέσεις- που κάθε φορά εγκαθιδρύουμε με όσα έγιναν παλιά.

Ένα σχετικό παράδειγμα είναι το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, το οποίο έχει ως θέμα του την αιχμαλώτιση της νομαδικής πολεμικής μηχανής από το κράτος, το οποίο την στρατολογεί για τους δικούς του σκοπούς. Τα σύντομα διηγήματα της συλλογής διαδραματίζονται όλα την περίοδο του μεσοπολέμου, αλλά γράφτηκαν μόνο τώρα.

Η σχέση μας λοιπόν με τον μεσοπόλεμο, και η συνομιλία μας με αυτόν, αλλάζει κατά τον εξής τρόπο: καθώς απομακρυνόμαστε από τον «ακροπόλεμο», τη δεκαετία του 1940, χαλαρώνει η λαβή που ασκούν πάνω μας όσα συνέβησαν τότε. Τα οποία, στην περίπτωση της Ελλάδας, δεν περιλάμβαναν έναν πόλεμο αλλά δύο· ο ένας με διεθνική και ο άλλος με ενδοεθνική διάσταση[1].

Οι εντυπώσεις και η επίδραση των γεγονότων αυτών των δύο πολέμων επί πολύ καιρό ήταν καταλυτικές στα μυαλά των ανθρώπων. Όσο και αν –ή ακριβώς επειδή- η δημόσια ομιλία για αυτά ήταν λογοκριμένη και συνεπαγόταν κινδύνους.

Μετά τη δεκαετία του 80, και τις τεκτονικές μεταβολές που προκλήθηκαν σε αυτό το καθεστώς – κωδικοποιημένες θεσμικά στον όρο «αναγνώριση της εθνικής αντίστασης»-, καθώς η πλήρης απαγόρευση άρθηκε, Συνέχεια →