του Άκη Γαβριηλίδη

Σε ένα εκτενές άρθρο του στην ναυαρχίδα του ελληνικού γιαλαντζί φιλελευθερισμού, με τίτλο «Η υποκρισία του ελληνικού αντισιωνισμού», ο ερευνητής, μουσικός και πολυθεματικός καλλιτέχνης[1]Ιλάν Μανουάχ παραπονείται ότι, «από τις 7 Οκτωβρίου και μετά», τα ελληνικά social media γενικώς –και τα δικά του ειδικότερα- «έχουν μετατραπεί σε θέατρο του παραλόγου». Σε τι συνίσταται αυτό το παράλογο; Συνίσταται στο ότι

Ένας γραφίστας, που έχει χτίσει καριέρα σχεδιάζοντας τετριμμένες εταιρικές ταυτότητες χωρίς να έχει ποτέ δείξει το παραμικρό πολιτικό ενδιαφέρον για την επικαιρότητα, εμφανίζεται ξαφνικά να αγορεύει, σαν ιστορικός, για την «εγκληματική» Διακήρυξη Μπάλφουρ του 1917. Λίγο πιο κάτω, ένας DJ γνωστός για τα μισογυνικά του σχόλια ανακαλύπτει τον φεμινισμό – αλλά μόνο όταν πρόκειται να ασκήσει κριτική στο υποτιθέμενο «pinkwashing» του Ισραήλ, καταγγέλλοντας την «κουλτούρα του βιασμού» στους ισραηλινούς εποικισμούς. Λίγο αργότερα, ένας θεωρητικός που δεν έχει ποτέ εκφραστεί δημόσια για τίποτ’ άλλο πέρα από μουσικολογικά θέματα και περιορισμένου ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος, παίρνει δημόσια θέση για το Μεσανατολικό, λες και είμαστε σε θεατρική παράσταση όπου ο «γιατρός» του χωριού τοποθετείται επί παντός επιστητού. Εντωμεταξύ, μία επιμελήτρια τέχνης με οικογενειακή περιουσία που σχετίζεται με ελληνοεβραϊκές οικογένειες οι οποίες εκδιώχθηκαν το 1940, κάνει κηρύγματα στους ακολούθους της για το πώς οι κατηγορίες περί αντισημιτισμού χρησιμοποιούνται ως όπλο για να φιμώσουν τη νόμιμη κριτική στο Ισραήλ.

Αυτή η απαρίθμηση όμως επιβεβαιώνει κάτι για το οποίο προϊδέαζε ήδη ο τίτλος του άρθρου: ότι πρωταρχικός στόχος του δεν είναι να εξετάσει αν κάποιοι ισχυρισμοί ευσταθούν ή όχι, αλλά μόνο αν κάποια Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, απέναντι από το Σιντριβάνι, εδώ και πολύ λίγο καιρό έχει τοποθετηθεί ανδριάντας του αστυνομικού που έχασε τη ζωή του από κροτίδα που έριξαν χούλιγκαν μετά από έναν αγώνα.

Απ’ ό,τι διαπίστωσα, το γεγονός αυτό παρέμενε άγνωστο για πολλούς Θεσσαλονικείς, ακόμη και ανθρώπους που μένουν λίγες δεκάδες μέτρα από το σημείο. Δεν γνωρίζω πώς, πότε και από ποιον λήφθηκε η απόφαση και αν κοινοποιήθηκε στους ενδιαφερομένους –δηλαδή τους χρήστες του δημόσιου χώρου- ή ζητήθηκε η γνώμη τους. Δεν αμφιβάλλω βέβαια ότι, αν θέσουμε κάποιο ερώτημα στις αρμόδιες αρχές, εκείνες θα απαντήσουν ότι τηρήθηκαν όλες οι νόμιμες διαδικασίες. Το θέμα που θέλω να θέσω εδώ δεν αφορά τη διαδικασία, αλλά την ουσία.

Βρίσκω την πρωτοβουλία αυτή άθλια και γκροτέσκα. Και ακόμη περισσότερο το φρονηματιστικό κείμενο που μπήκε ως «υπότιτλος» από κάτω.

Ότι ο άνθρωπος αυτός σκοτώθηκε, προφανώς είναι θλιβερό και απαράδεκτο. Το ότι σκοτώθηκε κατά την υπηρεσία του, πράγματι, είναι αληθές. Όμως, δεν μαχόταν για την υπηρεσία του. Και, ακόμη περισσότερο, δεν Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Σύμφωνα με δημοσίευμα στον ιστότοπο EΡTnews, με τίτλο «Δένδιας από Μεσολόγγι: Οι εθνικοί [sic] επέτειοι είναι η προσπάθεια δημιουργίας εθνικού παραδείγματος», ο ΥΠΕΘΑ, σε ομιλία του στα εγκαίνια της έκθεσης «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» είπε μεταξύ άλλων:

Ιδίως στους καιρούς που ζούμε, που αποδεικνύουν απολύτως πάλι τη Θουκυδίδεια αντίληψη περί της ισχύος ως απαραίτητου κανόνα επιβίωσης. Η δημιουργία εθνικού παραδείγματος, το οποίο μας συνέχει όλους για την πορεία μας στο μέλλον, είναι απαραίτητη συνθήκη και προϋπόθεση.

Το «άρθρο» αυτό δημοσιεύθηκε αυτούσιο, ή περίπου, σε αρκετά άλλα μέσα, οπότε μάλλον προέρχεται από κάποιο αρμόδιο γραφείο τύπου, τυπικό ή άτυπο.

Καταρχάς: έτσι όπως έχει το κείμενο, μετά το «επιβίωσης» θα έπρεπε να ακολουθεί κόμμα, όχι τελεία.

Δεν είναι όμως αυτό το κύριο πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ουσιαστικό, και αφορά αυτήν την «Θουκυδίδεια Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Ανάλογα με τις εκάστοτε εξελίξεις στο παρόν, αλλάζει και το παρελθόν.

Ίσως πει κανείς ότι δεν αλλάζει το ίδιο το παρελθόν, αλλά η σχέση μας με αυτό. Σωστό, αλλά μικρή διαφορά κάνει. Το παρελθόν δεν είναι μία ουσία, αλλά, ακριβώς, η σχέση –oι ενδεχομένως πολλές σχέσεις- που κάθε φορά εγκαθιδρύουμε με όσα έγιναν παλιά.

Ένα σχετικό παράδειγμα είναι το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, το οποίο έχει ως θέμα του την αιχμαλώτιση της νομαδικής πολεμικής μηχανής από το κράτος, το οποίο την στρατολογεί για τους δικούς του σκοπούς. Τα σύντομα διηγήματα της συλλογής διαδραματίζονται όλα την περίοδο του μεσοπολέμου, αλλά γράφτηκαν μόνο τώρα.

Η σχέση μας λοιπόν με τον μεσοπόλεμο, και η συνομιλία μας με αυτόν, αλλάζει κατά τον εξής τρόπο: καθώς απομακρυνόμαστε από τον «ακροπόλεμο», τη δεκαετία του 1940, χαλαρώνει η λαβή που ασκούν πάνω μας όσα συνέβησαν τότε. Τα οποία, στην περίπτωση της Ελλάδας, δεν περιλάμβαναν έναν πόλεμο αλλά δύο· ο ένας με διεθνική και ο άλλος με ενδοεθνική διάσταση[1].

Οι εντυπώσεις και η επίδραση των γεγονότων αυτών των δύο πολέμων επί πολύ καιρό ήταν καταλυτικές στα μυαλά των ανθρώπων. Όσο και αν –ή ακριβώς επειδή- η δημόσια ομιλία για αυτά ήταν λογοκριμένη και συνεπαγόταν κινδύνους.

Μετά τη δεκαετία του 80, και τις τεκτονικές μεταβολές που προκλήθηκαν σε αυτό το καθεστώς – κωδικοποιημένες θεσμικά στον όρο «αναγνώριση της εθνικής αντίστασης»-, καθώς η πλήρης απαγόρευση άρθηκε, Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Προ καιρού είχα δημοσιεύσει εδώ ένα ευρετήριο τοπωνυμίων που αφορούσε τον Κώστα Βίρβο. Σκέφτηκα τώρα να καταρτίσω ένα αντίστοιχο που να αφορά τον Ελευθερίου.

Προς τούτο δεν είχα κάποιο άλλο κίνητρο πέρα από την περιέργεια. Ο κατάλογος δεν οδηγεί σε κάποιο συμπέρασμα, ή, αν οδηγεί, δεν θα το συναγάγω εγώ εδώ.

Λήφθηκαν υπόψη οι στίχοι που έγραψε ο Ελευθερίου για να γίνουν τραγούδια, αλλά και όσα τυχόν δημοσιευμένα ως ποιήματα μελοποιήθηκαν αργότερα. Τα υπόλοιπα ποιήματά του δεν περιλήφθηκαν στο δείγμα.

Οι καταγραφές είναι χωρισμένες σε πέντε κατηγορίες. Η πρώτη περιλαμβάνει πόλεις, περιφέρειες, χώρες και ηπείρους. Η δεύτερη συνοικίες πόλεων, συγκεκριμένα σημεία ή τοποθεσίες. Η τρίτη εκκλησίες. Η τέταρτη διευθύνσεις. Τέλος, σε μια πέμπτη ομάδα περιέλαβα τόπους οι οποίοι είναι ιδεατοί και δεν έχουν συγκεκριμένο γεωγραφικό στίγμα, ή, αν έχουν (ή είχαν στο παρελθόν), στα τραγούδια χρησιμοποιούνται με τη συμβολική τους σημασία.

Φυσικά η διάκριση είναι ρευστή, π.χ. η Καρχηδόνα και η Τροία θα μπορούσαν επίσης να είχαν συμπεριληφθεί στην τελευταία κατηγορία και όχι στην πρώτη.

Δεν θεωρώ ότι η απαρίθμηση είναι εξαντλητική. Εδώ ο ίδιος ο Μάνος Ελευθερίου δεν ήταν σίγουρος ότι θυμόταν όλα τα τραγούδια που έχει γράψει. Οπότε, η καταγραφή είναι ανοικτή σε τυχόν προσθήκες.

Γεωγραφικοί τόποι

Αϊβαλί

Αίγινα

Αλβανία

Αλεξάνδρεια 2

Αλικαρνασσός 2 Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Εδώ και λίγες μέρες, έχει κυκλοφορήσει στο Youtube, και εν συνεχεία σε όλον τον υπόλοιπο κυβερνοχώρο, ένα πραγματικά απερίγραπτο βίντεο, φτιαγμένο με τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο απεικονίζει ένα ομοίωμα του Νίκου Μπελογιάννη, κάτι μεταξύ ευαγγελικού πάστορα και ποπ σταρ ή/ και τενόρου, να εμφανίζεται σε κάτι σαν στάδιο, πάντως σε έναν ανοιχτό χώρο συναυλιών, κατάμεστο από νεαρούς Κνίτες και Κνίτισσες με κόκκινες σημαίες, και να κραυγάζει με μένος: «Έξω οι Αμερικάνοι!». Στη συνέχεια ακολουθεί μία ψευδο-άρια, διάσπαρτη με πεζά μέρη, σαν ρετσιτατίβα, όπου ο οιονεί Μπελογιάννης υποτίθεται ότι αναπτύσσει αυτήν την βασική ιδέα εξηγώντας ιδίως από πού και γιατί ακριβώς πρέπει να βγουν «έξω» οι «Αμερικάνοι».

Η ιδέα αυτή φυσικά είναι απολύτως παράλογη, άσχετη με την ιστορία του Μπελογιάννη και ακατανόητη, στα όρια της γελοιότητας. Ο Μπελογιάννης δεν ήταν τραγουδιστής. Επιπλέον, η υλοποίησή της πάσχει. Η μουσική –αν μπορούμε να την χαρακτηρίσουμε έτσι- είναι «ατσούμπαλη», αδέξια, ξένη προς οτιδήποτε θα μπορούσε να τραγουδήσει ένας Έλληνας κομμουνιστής τότε, ή και τώρα. Τα δε λόγια είναι σε πολύ κακά και Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Δεν είμαι ειδικός στην αρχαία ιστορία.

Φαίνεται όμως ότι ούτε ο Άγγελος Συρίγος είναι.

Εκτός και αν οι … χμμ … ανακρίβειές του είναι ηθελημένες.

Εν πάση περιπτώσει, όταν τον άκουσα να μας διαβεβαιώνει ότι «ο Κίμων επιστρέφει στην Κύπρο για να την προστατεύσει ξανά από τους Πέρσες», σκέφτηκα να κοιτάξω λίγο το θέμα με τα πιο πρόχειρα διαθέσιμα μέσα. Στην Wikipedia λοιπόν βρήκα τα εξής[1]:

• Ο Κίμων ήταν αντιδημοκράτης και φιλολάκων.

Την εντός Ελλάδος πολεμική του δράση (η οποία ήταν ταυτόχρονα και αστυνομικού τύπου –βλ. αμέσως παρακάτω) την άρχισε το 469 π.Χ.. όταν (παραθέτω αυτολεξεί –οι υπογραμμίσεις δικές μου)

Η Νάξος, το ισχυρότερο νησί των Κυκλάδων, αποστάτησε. Ο Κίμων λοιπόν έδρασε σαν «αστυνόμος» της συμμαχίας, η Νάξος πολιορκήθηκε, συνθηκολόγησε και υποχρεώθηκε να περάσει στην τάξη των υποτελών συμμάχων, με βαρύτερο «φόρο».

Η διατύπωση «σαν αστυνόμος» είναι του λήμματος, όχι δική μου.

Την συνέχισε το 465 π.Χ. στη Θράκη, όπου

οι Αθηναίοι αποφάσισαν να στείλουν 10.000 αποίκους, Αθηναίους και σύμμαχους, στις Εννέα Οδούς (αργότερα Αμφίπολη), προκειμένου να αρχίσουν την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της Θράκης. Η Θάσος, ένα από τα ισχυρά μέλη της συμμαχίας, βλέποντας τα συμφέροντά της να απειλούνται, αποστάτησε. Ο Κίμων για άλλη μια φορά επέβαλε την τάξη μετά από τριετή πολιορκία. Η Θάσος τιμωρήθηκε βαρύτατα.

Το διακριτικό λήμμα δεν αναπτύσσει περαιτέρω σε τι συνίστατο αυτή η βαρύτατη τιμωρία.

Συνεχίζουμε:

Κατά την τελευταία απουσία του Κίμωνα, οι δημοκρατικοί στην Αθήνα δραστηριοποιήθηκαν (…) και τον κατηγόρησαν για δωροδοκία. (…) Υποστήριξαν ότι ενώ έπρεπε μετά την παράδοση της Θάσου να εισβάλει στη Μακεδονία, καθώς είχε και εκεί μεταλλεία, αυτός πήρε δώρο από τον βασιλιά της Μακεδονίας Αλέξανδρο. 

«Να εισβάλει στη Μακεδονία»;

Περίεργο, εγώ νόμιζα ότι έστιν ουν Ελλάς και η Μακεδονία. Έλληνες να εισβάλλουν στην Ελλάδα; Ή να χρειάζεται να δωροδοκηθούν για να μην εισβάλουν; Πού ακούστηκε.

Πάμε παρακάτω (εν συντομία και με δικά μου λόγια):

• Όταν στη Σπάρτη εξεγέρθηκαν οι είλωτες, πρότεινε -και επέτυχε- να σταλεί σώμα 4.000 οπλιτών να βοηθήσουν στην καταστολή της εξέγερσης. Οι Σπαρτιάτες αρνήθηκαν (!) και ο επίδοξος σφαγέας των επαναστατών γύρισε στην Αθήνα άπρακτος, όπου εξοστρακίστηκε για αυτή του την γκάφα.

Τον επόμενο χρόνο ξέσπασε ο πρώτος πελοποννησιακός πόλεμος.

• Όταν έληξε η δεκαετής εξορία του, γύρισε στην Αθήνα όπου του ανατέθηκε να διαπραγματευθεί ειρήνη με τους Λακεδαιμόνιους, λόγω των συμπαθειών του. Αλλά δεν επιτεύχθηκε ειρήνη.

• Τότε πρότεινε μια εκστρατεία στην Κύπρο. Τον στείλανε με 200 τριήρεις και εκεί πολιόρκησε τους Πέρσες που ήταν οχυρωμένοι στο Κίτιον, αλλά δεν τα κατάφερε διότι οι Πέρσες είχαν τοξότες και οι Αθηναίοι τρώγανε πολύ ξύλο. Πέθανε από αδιευκρίνιστες αιτίες και η πολιορκία έληξε χωρίς να καταληφθεί η πόλη.

Ο ιστορικός Κίμων λοιπόν όχι μόνο έδρασε ως μαντρόσκυλο μιας εκμεταλλευτικής και επεκτατικής συμμαχίας στην ανατολική Μεσόγειο, αλλά και δεν σημείωσε ιδιαίτερη επιτυχία επιχειρησιακά· τις περισσότερες φορές επέστρεψε άπρακτος.

Εύχομαι ολοψύχως στην συνονόματή του φρεγάτα να ακολουθήσει το παράδειγμά του.

[1] Όσα ακολουθούν προκύπτουν από συνδυασμό του αγγλικού και του ελληνικού λήμματος, τα οποία έχουν –ευεξήγητα- διαφορές μεταξύ τους.

του Άκη Γαβριηλίδη

Αδημονεί ο Φερνάζης. Ατυχία!

Εκεί που το είχε θετικό με τον «Δαρείο»

ν’ αναδειχθεί, και τους επικριτάς του,

τους φθονερούς, τελειωτικά ν’ αποστομώσει.

Τί αναβολή, τί αναβολή στα σχέδιά του.

Κ.Π.Κ.

Τι ακριβώς συνεισφέρει η ανακάλυψη των φωτογραφικών ντοκουμέντων της εκτέλεσης των 200 της Καισαριανής;

Η απάντηση είναι απλή: τουλάχιστον στον Στάθη Καλύβα συνεισφέρει μία μεγαλοπρεπή τάπα, και τον αφήνει με την ματαίωση εκείνου που βλέπει ένα συμβολικό σύστημα το οποίο προσπαθούσε επί χρόνια να χτίσει να καταρρέει και να βουλιάζει μετά από πρόσκρουση στο παγόβουνο του Πραγματικού. Εξ ου η απροκάλυπτη λύσσα και μνησικακία που εκφράζει στο τελευταίο του σημείωμα, την ίδια στιγμή που προσπαθεί –τι ειρωνεία- να παραστήσει τον «ψύχραιμο επιστήμονα» που δίνει σε άλλους συμβουλές εναντίον της «συγκινησιακής φόρτισης» και υπέρ της «βαθύτερης ιστορικής γνώσης», οι οποίες όμως ταιριάζουν γάντι πρώτα απ’ όλα στον ίδιο.

Ο Καλύβας σκηνοθετεί ένα τοπίο έξαλλης έκρηξης παθών, όπου κυριαρχούν η αλλοφροσύνη, ο μανιχαϊσμός, η «ερμηνευτική ισοπέδωση» και η «τοξικότητα» (χωρίς να δίνει ούτε ένα παράδειγμα), απέναντι στο οποίο έρχεται εκείνος, ως ο Maître, ο (άνδρας φυσικά) κυρίαρχος του εαυτού του και της Γνώσης, να διορθώσει γαλήνια την αποχαλίνωση των ιθαγενών και να τους δείξει όσα «δεν φαίνονται με γυμνό μάτι».

Τα κλαψουρίσματα αυτά για τον «ορυμαγδό που καλλιεργούν οι αλγόριθμοι», στα οποία συνίσταται το μισό σχεδόν σημείωμα, είναι φυσικά τελείως περιττά. Τα ίδια ακριβώς θα μπορούσαν να ειπωθούν για απολύτως οποιοδήποτε θέμα· καθημερινά ξεσπούν ορυμαγδοί στα ΜΚΔ για θέματα με πολύ μικρότερη σημασία απ’ ό,τι οι εκτελέσεις της 1^ης Μαΐου 1944. Αν κάποιος έχει κάτι ουσιαστικό να πει, καλά θα κάνει να το πει χωρίς να χάνει το χρόνο του επαναλαμβάνοντας (το Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Με την ιστορία του μπλόκου τής (τότε Κοκκινιάς και νυν) Νίκαιας ήρθα σε επαφή σε μεγάλη ηλικία και μέσα από αναγνώσματα. Δεν είχα κάποια βιωματική σχέση με την περιοχή ούτε είχα γίνει από παιδί δέκτης προφορικών αφηγήσεων από ανθρώπους που τα έζησαν.

Φυσικά, όπως όλοι όσοι ενηλικιώθηκαν λίγο μετά τη μεταπολίτευση, είχα στην πολιτική μου αποσκευή την πληροφορία ότι στην Κοκκινιά το 44 γερμανοί και έλληνες ναζιστές εκτέλεσαν πολλές δεκάδες αντιστασιακούς, όπως έκαναν και σε πολλά άλλα μέρη λίγο πριν και λίγο μετά. Κάποια πράγματα όμως για τις συγκεκριμένες περιστάσεις του εγκλήματος τα έμαθα αργότερα. Και ειδικότερα, τα εξής: πρώτον, ότι, στο συμβάν αυτό, (όπως και σε πολλά άλλα, όπως είχε παρατηρήσει νομίζω πρώτη η Χάννα Άρεντ), οι ναζιστικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν εναντίον «λευκών», ευρωπαϊκών πληθυσμών τεχνικές «διαχείρισης» (οριακά, όπως εν προκειμένω, εξόντωσης) πληθυσμών οι οποίες είχαν προηγουμένως δοκιμαστεί στις αποικίες· και δεύτερον ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση πυροδοτήθηκε από την λύσσα και την εκδικητικότητα των Συνέχεια →