του Βασίλη Παπαστεργίου

 

Η ιδέα ότι ο άνθρωπος και το ανθρώπινο σώμα δεν μπορούν να εκλαμβάνονται και να χρησιμοποιούνται ως μέσα για την επίτευξη άλλων σκοπών είναι πολύ παλιά. Ο Καντ την διατύπωσε ρητά, αλλά πιθανόν αυτά να έχουν ειπωθεί και από άλλους πιο πριν και εγώ να το αγνοώ.

Αυτή η ιδέα είναι επίσης μια σύγχρονη ιδέα. Πάνω της έχουν θεμελιωθεί κάποιες σύγχρονες αρχές των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όπως για παράδειγμα η απαγόρευση των βασανιστηρίων. Ο σύγχρονος νομοθέτης απαγορεύει τα βασανιστήρια ακόμα και όταν με αυτά είναι δυνατόν οι διωκτικές δυνάμεις να αποσπάσουν σημαντικές πληροφορίες.

Και τούτο όχι μόνο γιατί η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι οι πληροφορίες και οι ομολογίες που αποσπώνται με βασανιστήρια είναι ιδιαίτερα επισφαλείς (καθώς ο βασανιζόμενος συχνά θα ομολογήσει ακόμα και όταν είναι αθώος για να σταματήσει το βάσανό του), αλλά και γιατί από άποψη αρχής είναι αδιανόητο να χρησιμοποιείται το ανθρώπινο σώμα ως μέσο για την επίτευξη ενός άλλου – δήθεν ανώτερου – σκοπού.

Θα έλεγε κανείς ότι γράφω πράγματα αυτονόητα.

Δυστυχώς όχι και τόσο. Αυτή η αυτονόητη αρχή παραβιάζεται σήμερα συστηματικά στην χώρα μας. Και παραβιάζεται συστηματικά αλλά και ομολογημένα από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Μετανάστευσης και τους ομόφρονές της στην κυβέρνηση.

Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι έχουν – υπερήφανα – δηλώσει ότι οι ήδη κακές συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων και μεταναστών επιδεινώνονται σκόπιμα προκειμένου να αποτραπεί η άφιξη νέων προσφύγων και μεταναστών στην χώρα.

Ο αρμόδιος υπουργός Θάνος Πλεύρης επαναλαμβάνει συνεχώς το δίλημμα «φυλακή ή επιστροφή» προκειμένου, όπως ο ίδιος λέει, να γίνει κατανοητό ότι «το μήνυμα που εκπέμπουμε είναι σαφές: καθίστε εκεί που είστε. Δεν είστε ευπρόσδεκτοι εδώ πέρα, δεν τυγχάνετε διεθνούς προστασίας».

Η φυλάκιση δηλαδή γίνεται το μέσο για να μην υπάρξουν νέες αιτήσεις διεθνούς προστασίας (κάποιες από τις οποίες ενδεχομένως να είναι και βάσιμες).

Και μάλιστα φυλάκιση υπό συνθήκες που είναι σκόπιμο να χειροτερεύσουν. Σ’αυτό το πλαίσιο είναι αξιοσημείωτη η μέριμνα του υπουργού να χειροτερεύσει το φαγητό στις δομές κράτησης, «Δεν είμαστε ξενοδοχείο, κομμένο το μενού με κρέας και ψάρι», έχει δηλώσει αυτολεξεί ο υπουργός. Εύκολα διακρίνεται ο σαδισμός του ακροδεξιού που βρίσκεται σε θέση εξουσίας και επιτέλους μπορεί να υλοποιήσει τις ρατσιστικές του απόψεις. Αλλά ας μην πάμε μακριά. Ο συγκεκριμένος υπουργός κατά το όχι πολύ μακρινό παρελθόν, το 2011, είχε ζητήσει να υπάρχουν θάνατοι στα σύνορα, ως μέσο αποτροπής των εισόδων. Δεν ανασκεύασε ποτέ αυτή του την δήλωση. Το γεγονός ότι ο κατά φαντασίαν φιλελεύθερος πρωθυπουργός διόρισε αυτόν τον άνθρωπο, με αυτό το παρελθόν, ως υπουργό μετανάστευσης είναι ό,τι χρειάζεται να ξέρει κανείς για τον φιλελευθερισμό της κυβέρνησης Μητσοτάκη.

Αλλά παρασύρθηκα. Επιστρέφω στο ζήτημα των συνθηκών κράτησης. Το 2013, επί κυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου, ο αρχηγός της ΕΛΑΣ (εννοώ την Ελληνική Αστυνομία) είχε πει στους υφιστάμενούς του αξιωματικούς ότι η ενδεδειγμένη συμπεριφορά προς τους πρόσφυγες και τους μετανάστες είναι «να τους κάνουμε τον βίο αβίωτο» χωρίς βέβαια να υποστεί καμία συνέπεια από την τότε κυβέρνηση.

Το κράτος έχει συνέχεια και έτσι εν έτει 2026 στην Σιντική των Σερρών (αλλά και αλλού βέβαια) αυτή η μεγαλοφυής ιδέα έχει εξελιχθεί και τελειοποιηθεί. Έτσι θεωρείται φυσιολογικό να κρατούνται 300 άνθρωποι σε τροχόσπιτα, 15 άνθρωποι ανά τροχόσπιτο, που όμως διαθέτει μόνο 4 ή 5 κρεβάτια. Χωρίς κλιματισμό στους 40 βαθμούς, χωρίς επαρκές φαγητό, αλλά κυρίως χωρίς ελευθερία και χωρίς ελπίδα.

Σημειωτέον ότι μιλάμε για ανθρώπους που δεν έχουν διαπράξει κάποιο αδίκημα, αλλά έχουν προσέλθει στο συγκεκριμένο κέντρο προκειμένου να καταγραφεί το αίτημα ασύλου τους. Δηλαδή είναι άνθρωποι εκ των οποίων κάποιοι/ες θα μπορούσαν να αναγνωριστούν ως πρόσφυγες.

Εδώ και μερικές μέρες υπάρχει αναταραχή στο στρατόπεδο συγκέντρωσης (ας μην φοβόμαστε τις λέξεις, περί αυτού πρόκειται) της Σιντικής. Ο φόβος για μια εξέγερση είχε εκφραστεί εδώ και καιρό, ως μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όταν μεταχειρίζεσαι κάποιον με αγριότητα, μοιραία κάποια στιγμή η αγριότητα θα ανταποδοθεί.

Κάποιοι πρόσφυγές κατόρθωσαν να δραπετεύσουν, οι πιο πολλοί συνελήφθησαν εκ νέου. Αλλά και οι δραπέτες, που θα πάνε, τι θα γίνουν;

Να σημειώσω εδώ ότι το 2012 ένα δικαστήριο (το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Ηγουμενίτσας) είχε αθωώσει κάποιους άλλους δραπέτες με το σκεπτικό ότι διέπραξαν το αδίκημα ενώ βρίσκονταν σε κατάσταση ανάγκης που αποκλείει τον καταλογισμό, καθώς «οι συνθήκες κράτησής τους ήταν άθλιες και άκρως επικίνδυνες για ανθρώπινα όντα».

Αυτά από έναν δικαστή, όχι από κάποιον ακτιβιστή.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν μάλλον έχουμε κάνει βήματα προς τα πίσω.

Σίγουρα ζούμε σε μια παγκόσμια συγκυρία επικίνδυνου αναθεωρητισμού που αγγίζει καίρια τα δικαιώματα του ανθρώπου. Αυτό δεν μας δίνει το δικαίωμα να σιωπούμε, το αντίθετο.

Δεν έχουμε το δικαίωμα να λέμε ότι δεν ξέρουμε τι συμβαίνει γιατί αυτό που συμβαίνει είναι προφανές: το σώμα αυτών των ανθρώπων χρησιμοποιείται από τους «τραμπιστές εσωτερικού» κατά την ορολογία του κ.Καιρίδη, ως μέσο για την προώθηση της ακροδεξιάς τους ατζέντας.

Κάθε δημοκρατικός άνθρωπος θα πρέπει να στηρίξει – με όποιον τρόπο – τον αγώνα των κρατούμενων στην Σιντική για αξιοπρέπεια και ελευθερία.

Ο Βασίλης Παπαστεργίου είναι δικηγόρος.