Δίκαιο,Επιτελεστικότητα

Στη Γαλλία, η ελευθερία του λόγου προστατεύεται –από τις κάννες των όπλων

του Άκη Γαβριηλίδη

Μετά την τελευταία τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι, κατά την οποία ένας Τσετσένος –σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, φανατικός ισλαμιστής- δολοφόνησε άγρια έναν καθηγητή ιστορίας της μέσης εκπαίδευσης, και σε αντίδραση προς αυτή, οι τοπικοί άρχοντες δύο πόλεων της Γαλλίας, του Μονπελλιέ και της Τουλούζ, αποφάσισαν να προβάλουν επί κάποιες ώρες στους τοίχους των αντίστοιχων δημαρχείων μεγεθυνμένες αναπαραγωγές εξωφύλλων του Charlie Hebdo που γελοιοποιούσαν όχι μόνο το Κοράνι, αλλά και τη Βίβλο και την Τορά, με πρόθεση να διατρανώσουν την ελευθερία του λόγου και την προσήλωση της République στην αρχή αυτή και στην άσκησή της.

Με βάση τον ίδιο αυτόν δεδηλωμένο στόχο, θεωρώ ότι πρόκειται για παροιμιώδη αστοχία και σπασμωδική ενέργεια, η οποία βασίζεται σε αποικιοκρατική υπεροψία και πεισματική αγνόηση του (των) πληθυσμού (-ών) στον οποίο απευθύνεται αυτή η κίνηση.

Μια επιτέλεση στον δημόσιο χώρο συνιστά απεύθυνση, και, ως τέτοια, απευθύνεται βεβαίως σε ένα κοινό (ή περισσότερα). Για να επιτύχει, λοιπόν, δεν αρκεί απλώς να «διατρανώσει» ή να «διακηρύξει» μία πίστη σε κάποιες δεοντολογικές αρχές, όσο σωστές και να είναι αυτές· θα πρέπει και να λάβει υπόψη από ποιους θα ακουστεί, και πώς.

Εν προκειμένω, η επιλογή της προβολής αυτών των εξωφύλλων φαίνεται να βασίζεται στην εντύπωση ότι ο διασυρμός και η γελοιοποίηση της Βίβλου μπορεί να λειτουργήσει ως «αντιστάθμισμα» και να συμψηφιστεί με την αντίστοιχη του Κορανίου προς κατευνασμό της όποιας οργής των μουσουλμάνων, ή κάποιων εξ αυτών. Οι δήμαρχοι σκέφτηκαν ότι έτσι λένε στους μουσουλμάνους: «κοιτάξτε, τηρούμε ίσες αποστάσεις, δεν στοχεύουμε μόνο εσάς αλλά όλες τις [μονοθεϊστικές] θρησκείες. Άρα λοιπόν συμμορφωθείτε και ανεχτείτε την προσβολή».

Όμως, η τακτική αυτή επιλογή βασίζεται σε κακή εκτίμηση του εδάφους και του αντιπάλου.

Και αυτό διότι, για το Ισλάμ, η Βίβλος δεν είναι ένα «αντίπαλο» βιβλίο, αλλά είναι ένα βιβλίο επίσης θεόπνευστο και άξιο σεβασμού. (Πράγμα που, παρενθετικά, δείχνει ότι η δική μας «διαφωτισμένη» αντίληψη είναι πιο απόλυτη και πιο δυιστική: το «μία σου και μία μου» βασίζεται στον αμοιβαίο αποκλεισμό, αλλά το Ισλάμ, παραδόξως για όσους το ταυτίζουν με την μισαλλοδοξία, ως προς αυτό το σημείο είναι πιο συμπεριληπτικό και συμφιλιωμένο με την πολλαπλότητα). Οπότε, η επίθεση και σε αυτό υπάρχει κίνδυνος να αυξήσει την ενόχληση και όχι να την μειώσει.

Δεν αμφισβητώ ότι πρέπει να τονιστεί και να διαφυλαχθεί η αξία της ελευθερίας της γνώμης. Αυτό που αμφισβητώ είναι αν αυτή η μέθοδος είναι η καλύτερη για να γίνει κάτι τέτοιο. Δεν το αμφισβητώ απλώς, αλλά αντιθέτως ισχυρίζομαι ότι αυτή η μέθοδος είναι η καλύτερη για να παροξύνει ακόμα περισσότερο την ενόχληση όποιων ενοχλήθηκαν. Με το να λες σε κάποιον «σου πατάω τον κάλο για να δεις ότι δεν σε φοβάμαι και δεν θα περάσει το δικό σου» είναι σαν να τον προκαλείς να πει και αυτός το ίδιο από τη μεριά του. Και κυρίως, όχι μόνο να πει, αλλά και να κάνει -δηλαδή να πει κάνοντας, με κάποια άλλη μακάβρια επιτελεστική δήλωση στον δημόσιο χώρο.

Το πώς φτάσαμε εδώ είναι γνωστό: κάποιοι έκαναν κάποια σκίτσα. Κάποιοι άλλοι οργίστηκαν και τους δολοφόνησαν. Κάποιος θέλησε να μιλήσει –απ’ ό,τι τουλάχιστον γράφτηκε- γι’ αυτά τα σκίτσα, και θανατώθηκε και αυτός από κάποιον που επίσης θανατώθηκε. Αμέσως μετά, κάποιος –όχι γενικώς κάποιος, αλλά η αυτοδιοικητική αρχή- βγαίνει και κολλάει στα μούτρα των δημοτών της τα ίδια σκίτσα. Η ενέργεια αυτή δεν μου φαίνεται προάσπιση ενός δημόσιου δικαιώματος. Η λογική της ταιριάζει μάλλον με τη βεντέτα, ή με την πρόκληση. Είναι σαν να λέει στον αντίπαλο: «για να δούμε τι θα κάνεις τώρα, για να δούμε ποιος είναι πιο μάγκας»· σαν να τον προκαλεί σε ένα μπρα ντε φερ.

Όταν στην Ευρώπη άρχιζαν να διεξάγονται για πρώτη φορά αγώνες υπέρ της ανεξιθρησκίας και της ελευθερίας του λόγου, σε μια εποχή κατά την οποία άνθρωποι –λευκοί, Ευρωπαίοι- φυλακίζονταν και εκτελούνταν όχι για επιθέσεις, αλλά επειδή είχαν τις λάθος θρησκευτικές πεποιθήσεις, ο Μπαρούχ Σπινόζα, ένας από τους πρώτους που πραγματεύθηκαν θεωρητικά αυτό το θέμα, φρόντισε πολύ προσεκτικά να κάνει τη διάκριση ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την εκδίκηση. Η δεύτερη βασίζεται στην αγανάκτηση ή/ και στο φόβο, τα οποία είναι και τα δύο αρνητικά πάθη –πάθη μίσους. Η πρώτη, αντίθετα, ακόμη και όταν καταλήγει σε ένα ταυτόσημο υλικό αποτέλεσμα, συνδέεται με τα θετικά πάθη, άρα με την επιθυμία – και ειδικότερα με την επιθυμία των ανθρώπων να συνυπάρχουν σε κοινωνία υπό την κοινή καθοδήγηση του λόγου και υπό κοινούς νόμους.

Η ενέργεια των δημάρχων της Τουλούζ και του Μονπελλιέ, αν βασίζεται σε κάποια επιθυμία, αυτή φαίνεται να είναι μόνο η επιθυμία ανταπόδοσης.

Πάντως η εικόνα του δημαρχείου με το γιγαντιαίο εξώφυλλο, κάτω από το οποίο υπάρχουν μόνο κλούβες της αστυνομίας και πολυάριθμοι ένοπλοι –ορθότερα, πάνοπλοι- εκπρόσωποι των δυνάμεων της τάξης, πολύ περισσότεροι απ’ ό,τι πολίτες, παραπέμπει μάλλον στο φόβο παρά στην επιθυμία.

Des caricatures de "Charlie Hebdo" projetées sur des immeubles à Toulouse et Montpellier
Κλασσικό

3 σκέψεις σχετικά με το “Στη Γαλλία, η ελευθερία του λόγου προστατεύεται –από τις κάννες των όπλων

  1. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Πράγματι η κίνηση περιέχει υψηλό ρίσκο και θα κριθεί εκ του αποτελέσματος. Αν οι Μουσουλμάνοι περιοριστούν στις οργισμένες διαδηλώσεις χωρίς να προβούν σε άγρια αντίποινα, τότε θα υπάρξει ένα προηγούμενο στη συλλογική και ατομική μνήμη τους.
    Θα υπάρχουν πολλές πιθανότητες στην επόμενη φορά που θα νιώσουν ότι προσβάλλεται η θρησκεία τους, να θυμηθούνε την «αδιάφορη» στάση τους και θα τους είναι ευκολότερο να την επαναλάβουν, να μη προχωρήσουν σε άγρια εκδίκηση.
    Σχεδόν όλη η ιστορία των ανθρώπων, είναι ζήτημα εκπαίδευσης. Όταν κάνουν κάτι ξανά και ξανά, στο τέλος το υιοθετούνε σαν αυτονόητο.
    Αυτό δεν είναι άλλωστε η λεγόμενη «παράδοση», τα ¨ήθη» και τα «έθιμα»;
    Η άλλη εκδοχή, είναι να απαντήσουν φανατικοί ισλαμιστές με βίαιο και τρομοκρατικό τρόπο. Τότε, το κόστος θα είναι υψηλό και η συγκομιδή αρνητική.
    Θέλω να σταθώ λίγο στην εξής φράση: «Η δεύτερη βασίζεται στην αγανάκτηση ή/ και στο φόβο, τα οποία είναι και τα δύο αρνητικά πάθη –πάθη μίσους. Η πρώτη, αντίθετα, ακόμη και όταν καταλήγει σε ένα ταυτόσημο υλικό αποτέλεσμα, συνδέεται με τα θετικά πάθη, άρα με την επιθυμία – και ειδικότερα με την επιθυμία των ανθρώπων να συνυπάρχουν σε κοινωνία υπό την κοινή καθοδήγηση του λόγου και υπό κοινούς νόμους».
    Ο αρθρογράφος μάς λέει εφόσον κάτω από τα γιγαντιαία εξώφυλλα υπάρχουν πάνοπλοι στρατιώτες, αυτό δείχνει φόβο και όχι επιθυμία για υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου, άρα είναι ανταπόδοση.
    Πάντοτε το κράτος έχει σαν τον μεγάλο υπερασπιστή της δικαιοσύνης (του), την ισχύ και τα όπλα. Δεν θα μπορούσε να την επιβάλει μόνο με τον λόγο. Επειδή η δικαιοσύνη δεν γαληνεύει η ίδια τους ανθρώπους, αλλά η εκπαίδευση τους να την αποδέχονται σαν μια ανώτερη αρχή από αυτούς τους ίδιους. Έτσι εξημερώθηκε μέσα στο χρόνο και έγινε, γενικά, ένα υπάκουο και «άκακο» πλάσμα. Με αντάλλαγμα να λαμβάνει από την ομάδα προστασία, μια διόλου ευκαταφρόνητη παροχή.
    Στην απονομή δικαιοσύνης υπάρχουν οι κερδισμένοι και οι χαμένοι. Συνεπώς η δικαιοσύνη – δηλαδή το δίκαιο του ισχυρού – δεν προκαλεί θετικά συναισθήματα σε όλους ούτε σχετίζεται με τον λόγο άμεσα, αλλά επιβάλλεται – και αν χρειαστεί – με την βία. Με άλλα λόγια, μάς μαθαίνει να συνυπάρχουμε. Και χρειάζεται να μάς το θυμίζει ξανά και ξανά.
    Οι νόμοι είναι επιβολή μιας πλευράς σε μια άλλη. Αυξάνουν την συνοχή της κοινωνίας – όχι πάντα – αλλά περιέχουν και ένα είδος εκδίκησης, γι’ αυτό χρειάζονται μηχανισμούς βίας.
    Πράγματι, μάλλον το κίνητρο των δημάρχων ήταν η οργή και η επιθυμία για ανταπόδοση, αλλά αυτό σημαίνει πως αποκλείεται να φέρει και «θετικά πάθη»;
    Μήπως, από εκεί δεν ξεκίνησε και η ιστορία της λεγόμενης δικαιοσύνης;

  2. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Με βάση τα γεγονότα στη Νίκαια της Γαλλίας, έχουμε από την μία φανατισμένους ισλαμιστές να προβαίνουν σε ακραίες τρομοκρατικές πράξεις επειδή κάποιοι που δεν ασπάζονται την θρησκείας τους, θέλησαν να σατιρίσουν τον προφήτη Μωάμεθ.
    Από την άλλη, την Γαλλία που κινείται ανάμεσα στην ελευθερία του λόγου, της ελευθερίας της γνώμης και της χρήσης όπλων, του στρατού και πάνοπλης αστυνομίας για να υπερασπίσει τις αρχές της.
    Αρκετά σχιζοφρενική κατάσταση.
    Η ουσία είναι πως στην Ευρώπη υπάρχουν εκατομμύρια Μουσουλμάνοι, αρκετοί από αυτούς είναι πρόσφατοι μετανάστες που εγκαταστάθηκαν σ’ αυτή με την προσδοκία για μια καλλίτερη ζωή, αλλά πολλοί από αυτούς θα βρεθούν παραγκωνισμένοι, άνεργοι, φτωχοί, χωρίς κανένα μέλλον. Είναι οι μελλοντικοί οργισμένοι Ευρωπαίοι, γεμάτοι μίσος και θυμό. Μια δηλαδή ομάδα, που μπορεί να αποτελέσει μεγάλο πρόβλημα στα ευρωπαϊκά κράτη.
    Η ΕΕ έχει δύο σοβαρά ζητήματα να αντιμετωπίσει: να διαχειριστεί την οικονομία της, τον πολιτισμό της και την «ταυτότητα» της χωρίς να ενδώσει σε ξεπερασμένες αντιλήψεις και από την άλλη να επινοήσει τρόπους να ενσωματώσει όλους αυτούς τους μετανάστες, αποτρέποντας την δημιουργία συνθηκών που τους μετατρέψουν σε εχθρούς της.
    Βέβαια ένας τρόπος να το πετύχει είναι η γνωστή – και δύσκολη – συνταγή.
    Να εξασφαλίζεις στους ανθρώπους οικονομική ευμάρεια.
    Γενικά, όταν οι άνθρωποι είναι «χορτασμένοι», θυμώνουν δυσκολότερα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.