του Άκη Γαβριηλίδη

Ανάλογα με τις εκάστοτε εξελίξεις στο παρόν, αλλάζει και το παρελθόν.

Ίσως πει κανείς ότι δεν αλλάζει το ίδιο το παρελθόν, αλλά η σχέση μας με αυτό. Σωστό, αλλά μικρή διαφορά κάνει. Το παρελθόν δεν είναι μία ουσία, αλλά, ακριβώς, η σχέση –oι ενδεχομένως πολλές σχέσεις- που κάθε φορά εγκαθιδρύουμε με όσα έγιναν παλιά.

Ένα σχετικό παράδειγμα είναι το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, το οποίο έχει ως θέμα του την αιχμαλώτιση της νομαδικής πολεμικής μηχανής από το κράτος, το οποίο την στρατολογεί για τους δικούς του σκοπούς. Τα σύντομα διηγήματα της συλλογής διαδραματίζονται όλα την περίοδο του μεσοπολέμου, αλλά γράφτηκαν μόνο τώρα.

Η σχέση μας λοιπόν με τον μεσοπόλεμο, και η συνομιλία μας με αυτόν, αλλάζει κατά τον εξής τρόπο: καθώς απομακρυνόμαστε από τον «ακροπόλεμο», τη δεκαετία του 1940, χαλαρώνει η λαβή που ασκούν πάνω μας όσα συνέβησαν τότε. Τα οποία, στην περίπτωση της Ελλάδας, δεν περιλάμβαναν έναν πόλεμο αλλά δύο· ο ένας με διεθνική και ο άλλος με ενδοεθνική διάσταση[1].

Οι εντυπώσεις και η επίδραση των γεγονότων αυτών των δύο πολέμων επί πολύ καιρό ήταν καταλυτικές στα μυαλά των ανθρώπων. Όσο και αν –ή ακριβώς επειδή- η δημόσια ομιλία για αυτά ήταν λογοκριμένη και συνεπαγόταν κινδύνους.

Μετά τη δεκαετία του 80, και τις τεκτονικές μεταβολές που προκλήθηκαν σε αυτό το καθεστώς – κωδικοποιημένες θεσμικά στον όρο «αναγνώριση της εθνικής αντίστασης»-, καθώς η πλήρης απαγόρευση άρθηκε, Συνέχεια →