του Άκη Γαβριηλίδη

Ανάλογα με τις εκάστοτε εξελίξεις στο παρόν, αλλάζει και το παρελθόν.

Ίσως πει κανείς ότι δεν αλλάζει το ίδιο το παρελθόν, αλλά η σχέση μας με αυτό. Σωστό, αλλά μικρή διαφορά κάνει. Το παρελθόν δεν είναι μία ουσία, αλλά, ακριβώς, η σχέση –oι ενδεχομένως πολλές σχέσεις- που κάθε φορά εγκαθιδρύουμε με όσα έγιναν παλιά.

Ένα σχετικό παράδειγμα είναι το Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου, το οποίο έχει ως θέμα του την αιχμαλώτιση της νομαδικής πολεμικής μηχανής από το κράτος, το οποίο την στρατολογεί για τους δικούς του σκοπούς. Τα σύντομα διηγήματα της συλλογής διαδραματίζονται όλα την περίοδο του μεσοπολέμου, αλλά γράφτηκαν μόνο τώρα.

Η σχέση μας λοιπόν με τον μεσοπόλεμο, και η συνομιλία μας με αυτόν, αλλάζει κατά τον εξής τρόπο: καθώς απομακρυνόμαστε από τον «ακροπόλεμο», τη δεκαετία του 1940, χαλαρώνει η λαβή που ασκούν πάνω μας όσα συνέβησαν τότε. Τα οποία, στην περίπτωση της Ελλάδας, δεν περιλάμβαναν έναν πόλεμο αλλά δύο· ο ένας με διεθνική και ο άλλος με ενδοεθνική διάσταση[1].

Οι εντυπώσεις και η επίδραση των γεγονότων αυτών των δύο πολέμων επί πολύ καιρό ήταν καταλυτικές στα μυαλά των ανθρώπων. Όσο και αν –ή ακριβώς επειδή- η δημόσια ομιλία για αυτά ήταν λογοκριμένη και συνεπαγόταν κινδύνους.

Μετά τη δεκαετία του 80, και τις τεκτονικές μεταβολές που προκλήθηκαν σε αυτό το καθεστώς – κωδικοποιημένες θεσμικά στον όρο «αναγνώριση της εθνικής αντίστασης»-, καθώς η πλήρης απαγόρευση άρθηκε, Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Αδημονεί ο Φερνάζης. Ατυχία!

Εκεί που το είχε θετικό με τον «Δαρείο»

ν’ αναδειχθεί, και τους επικριτάς του,

τους φθονερούς, τελειωτικά ν’ αποστομώσει.

Τί αναβολή, τί αναβολή στα σχέδιά του.

Κ.Π.Κ.

Τι ακριβώς συνεισφέρει η ανακάλυψη των φωτογραφικών ντοκουμέντων της εκτέλεσης των 200 της Καισαριανής;

Η απάντηση είναι απλή: τουλάχιστον στον Στάθη Καλύβα συνεισφέρει μία μεγαλοπρεπή τάπα, και τον αφήνει με την ματαίωση εκείνου που βλέπει ένα συμβολικό σύστημα το οποίο προσπαθούσε επί χρόνια να χτίσει να καταρρέει και να βουλιάζει μετά από πρόσκρουση στο παγόβουνο του Πραγματικού. Εξ ου η απροκάλυπτη λύσσα και μνησικακία που εκφράζει στο τελευταίο του σημείωμα, την ίδια στιγμή που προσπαθεί –τι ειρωνεία- να παραστήσει τον «ψύχραιμο επιστήμονα» που δίνει σε άλλους συμβουλές εναντίον της «συγκινησιακής φόρτισης» και υπέρ της «βαθύτερης ιστορικής γνώσης», οι οποίες όμως ταιριάζουν γάντι πρώτα απ’ όλα στον ίδιο.

Ο Καλύβας σκηνοθετεί ένα τοπίο έξαλλης έκρηξης παθών, όπου κυριαρχούν η αλλοφροσύνη, ο μανιχαϊσμός, η «ερμηνευτική ισοπέδωση» και η «τοξικότητα» (χωρίς να δίνει ούτε ένα παράδειγμα), απέναντι στο οποίο έρχεται εκείνος, ως ο Maître, ο (άνδρας φυσικά) κυρίαρχος του εαυτού του και της Γνώσης, να διορθώσει γαλήνια την αποχαλίνωση των ιθαγενών και να τους δείξει όσα «δεν φαίνονται με γυμνό μάτι».

Τα κλαψουρίσματα αυτά για τον «ορυμαγδό που καλλιεργούν οι αλγόριθμοι», στα οποία συνίσταται το μισό σχεδόν σημείωμα, είναι φυσικά τελείως περιττά. Τα ίδια ακριβώς θα μπορούσαν να ειπωθούν για απολύτως οποιοδήποτε θέμα· καθημερινά ξεσπούν ορυμαγδοί στα ΜΚΔ για θέματα με πολύ μικρότερη σημασία απ’ ό,τι οι εκτελέσεις της 1^ης Μαΐου 1944. Αν κάποιος έχει κάτι ουσιαστικό να πει, καλά θα κάνει να το πει χωρίς να χάνει το χρόνο του επαναλαμβάνοντας (το Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Με την ιστορία του μπλόκου τής (τότε Κοκκινιάς και νυν) Νίκαιας ήρθα σε επαφή σε μεγάλη ηλικία και μέσα από αναγνώσματα. Δεν είχα κάποια βιωματική σχέση με την περιοχή ούτε είχα γίνει από παιδί δέκτης προφορικών αφηγήσεων από ανθρώπους που τα έζησαν.

Φυσικά, όπως όλοι όσοι ενηλικιώθηκαν λίγο μετά τη μεταπολίτευση, είχα στην πολιτική μου αποσκευή την πληροφορία ότι στην Κοκκινιά το 44 γερμανοί και έλληνες ναζιστές εκτέλεσαν πολλές δεκάδες αντιστασιακούς, όπως έκαναν και σε πολλά άλλα μέρη λίγο πριν και λίγο μετά. Κάποια πράγματα όμως για τις συγκεκριμένες περιστάσεις του εγκλήματος τα έμαθα αργότερα. Και ειδικότερα, τα εξής: πρώτον, ότι, στο συμβάν αυτό, (όπως και σε πολλά άλλα, όπως είχε παρατηρήσει νομίζω πρώτη η Χάννα Άρεντ), οι ναζιστικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν εναντίον «λευκών», ευρωπαϊκών πληθυσμών τεχνικές «διαχείρισης» (οριακά, όπως εν προκειμένω, εξόντωσης) πληθυσμών οι οποίες είχαν προηγουμένως δοκιμαστεί στις αποικίες· και δεύτερον ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση πυροδοτήθηκε από την λύσσα και την εκδικητικότητα των Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Στο σημαντικό του έργο Το έθνος και τα ερείπιά του, ο Γιάννης Χαμηλάκης εισήγαγε την έννοια σαμάνος του έθνους για τον Μανόλη Ανδρόνικο. Η έννοια αυτή, και η συναφής ανάλυση, αποτελεί έναν χρήσιμο τρόπο να προσέξουμε και να αναδείξουμε μια διάσταση ανορθολογισμού και, ειδικότερα, πίστης στην επικοινωνία με τους νεκρούς (προγόνους) η οποία συνοδεύει ιδρυτικά την κατασκευή της φαντασιακής κοινότητας του έθνους ακόμη και όταν αυτή επενδύεται σε λόγους που επικαλούνται την επιστήμη και τις ορθολογικές μεθόδους έρευνας. Από την άλλη, ο ισπανός ελληνιστής Άλβαρο Γκαρθία Μαρίν, σε ένα έργο που αποσπάσματά του έχουμε δημοσιεύσει μεταφρασμένα εδώ στο παρελθόν, θεματοποιεί το βαμπιρικό στοιχείο που συνοδεύει την «παλιγγενεσία» της Ελλάδας στις αρχές του 19^ου αιώνα και τη διάσταση του ανοίκειου που ανακύπτει όσον αφορά την επίκληση των αρχών του διαφωτισμού από τους πρωταγωνιστές της αναβίωσης αυτής.

Η δύναμη ενός θεωρητικού σχήματος έγκειται στην παραγωγικότητά του, δηλαδή στη δυνατότητα να ερμηνεύσει Συνέχεια →

του Άκη Γαβριηλίδη

Τις τελευταίες μέρες, μέινστρημ μέσα όπως η Athens Voice και το (ψευδώνυμα αυτοαποκαλούμενο) Liberal αποφάσισαν να ασχοληθούν με τα κακώς κείμενα στην ανώτατη παιδεία.

Επί της αρχής, καλή ιδέα. Γιατί όχι. Καλοδεχούμενο το ενδιαφέρον.

Ποια ήταν αυτά τα κακώς κείμενα; Δεν ήταν ούτε η υποχρηματοδότηση, ούτε τα μαγειρέματα του ΣτΕ ώστε να παρακαμφθεί το άρθρο 16 του συντάγματος. Ήταν ότι «Ιστορικός που ερευνά τον αντισημιτισμό στην Ελλάδα καταγγέλλει τη διακοπή συνεργασίας της με πανεπιστήμιο». Τα αντίστοιχα άρθρα στην ουσία ήταν αυτούσια αναπαραγωγή της καταγγελίας (για την ακρίβεια, της «Δημόσιας επιστολής για την ακαδημαϊκή ελευθερία και την έρευνα για τον αντισημιτισμό» που δημοσίευσε στα ΜΚΔ η Άννα-Μαρία Δρουμπούκη), με λίγες σάλτσες για εισαγωγή.

Πώς λοιπόν εθίγη η ακαδημαϊκή ελευθερία; Όχι από τις απειλές που, ως άλλος Παπαδόπουλος, εξαπέλυσε τις προάλλες ο Μητσοτάκης προς τους πρυτάνεις· αυτές δεν φαίνεται να συγκίνησαν τους/τις ενδιαφερόμενους/-ες. Το Συνέχεια →

συνέντευξη του Άβι Μογκράμπι

Ο Ισραηλινός σκηνοθέτης Avi Mograbi γεννήθηκε στο Τελ Αβίβ το 1956. Από νωρίς πολέμιος της κατοχικής πολιτικής της χώρας του, αρνήθηκε να ενταχθεί στις μάχιμες μονάδες του στρατού όταν το Ισραήλ εισέβαλε στον Λίβανο το 1982. Οι ταινίες του –Πώς έμαθα να ξεπερνώ το φόβο μου και να αγαπώ τον Αριέλ Σαρόν (1997), Για ένα μόνο από τα δυο μου μάτια (2005) και Μέσα σε κήπο βάδισα (2012), για να αναφέρουμε μόνο μερικές- καταγράφουν την πραγματικότητα της κατοχής των παλαιστινιακών εδαφών.

Οι πολυβραβευμένες ταινίες του έχουν επιλεγεί σε όλα τα μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ. Πριν από λίγες εβδομάδες βρέθηκε στο Παρίσι για να παρουσιάσει το Τα πρώτα 54 χρόνια, μια ταινία στην οποία, κοιτώντας κατά πρόσωπο την κάμερα, μπαίνει στο πετσί ενός ειδικού στη στρατιωτική στρατηγική, και στην οποία συνδυάζει τα λεγόμενα στρατιωτών για τις τραυματικές εμπειρίες τους με αρχειακό υλικό.
Στη συνέχεια ο Mograbi ταξίδεψε αεροπορικώς στη Λισαβόνα, όπου ζει πλέον. Αυτή η συνέντευξη δόθηκε από εκεί, με ηχητικές ανταλλαγές. Οι ταινίες του, μεγάλου και μικρού μήκους, είναι πλέον όλες διαθέσιμες δωρεάν στην ιστοσελίδα του www.avimograbi.org. Συνέχεια →

του Ματτέο Πασκουινέλλι

Υπάρχει μια σημαντική παρανόηση σχετικά με τις επιστημονικές φιλοδοξίες της κυβερνητικής. Στην πραγματικότητα, η κυβερνητική δεν ήταν μια επιστήμη αλλά μια σχολή μηχανικής μεταμφιεσμένη –μια σχολή με αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να επεκτείνει τις πληροφοριακές και υπολογιστικές αναλογίες της σε διάφορες πτυχές της φύσης και της κοινωνίας. Το βιβλίο αυτό προσπαθεί να ξεκαθαρίσει ότι, αντί να σχεδιάζουν μηχανές που να μοιάζουν με οργανισμοί (βιομορφισμός), όπως διακήρυτταν, τελικά οι κυβερνητιστές οραματίστηκαν οργανισμούς να μοιάζουν με μηχανές (τεχνομορφισμός), οι οποίες αντανακλούσαν τη δική τους περιρρέουσα κοινωνική τάξη πραγμάτων (κοινωνιομορφισμός). Όπως και οι φιλοσοφίες της φύσης των προηγούμενων αιώνων (τυπικό Συνέχεια →