Φύλο,Ψυχανάλυση,επιστημολογία

Είμαι ένα τέρας που σας μιλάει. Αναφορά σε ένα συνέδριο ψυχαναλυτών

του Πωλ Μπ. Πρεθιάδο

Στις 17 Νοεμβρίου 2019, προσκλήθηκα στο Συνεδριακό Κέντρο [Palais des congrès] του Παρισιού να πάρω το λόγο ενώπιον 3.500 ψυχαναλυτών οι οποίοι συνέρχονταν κατά τη διεθνείς ημέρες της Σχολής του Φροϋδικού Αιτίου γύρω από το θέμα «Γυναίκες στην ψυχανάλυση». Η ομιλία προκάλεσε σεισμό. Όταν ρώτησα αν υπήρχε μέσα στην αίθουσα ένας, μία ή ένα ομοφυλόφιλος/-η, τρανς ή μη δυικού φύλου ψυχαναλύτρια, ακολούθησε σιωπή, την οποία διέρρηξαν κάποια τρελά γέλια. Όταν ζήτησα από τους ψυχαναλυτικούς θεσμούς να αναλάβουν την ευθύνη τους απέναντι στον τρέχοντα μετασχηματισμό της σεξουαλικής και έμφυλης επιστημολογίας, η μισή περίπου αίθουσα κάγχασε, ενώ άλλοι ούρλιαξαν, ή μου ζήτησαν να απομακρυνθώ από το χώρο. Μία γυναίκα δήλωσε, αρκετά δυνατά ώστε να το ακούσω από το βήμα μου: «Δεν πρέπει να τον αφήνουμε να μιλά, είναι ο Χίτλερ». Η άλλη μισή αίθουσα χειροκρότησε. Οι οργανωτές μού υπενθύμισαν ότι είχα ξεπεράσει το χρόνο ομιλίας μου, προσπάθησα να συντομεύω, πήδηξα μερικές παραγράφους, τελικά κατάφερα να διαβάσω το ένα τέταρτο της ομιλίας που είχα ετοιμάσει.

Τις μέρες που ακολούθησαν, οι ψυχαναλυτικές ενώσεις διχάζονται. Η Σχολή του Φροϋδικού Αιτίου είναι διαιρεμένη, οι τοποθετήσεις υπέρ ή κατά οξύνονται. Η ομιλία, κινηματογραφημένη πρόχειρα από δεκάδες κινητά τηλέφωνα, αναρτάται στο Διαδίκτυο, αποσπάσματα του κειμένου μεταγράφονται χωρίς να ζητηθεί το δικό μου πρωτότυπο, στη συνέχεια μεταφράζονται στα ισπανικά, στα ιταλικά, στα αγγλικά και δημοσιεύονται στο Διαδίκτυο χωρίς καμία φροντίδα για την ακρίβεια των λεγομένων, ούτε για την ποιότητα των μεταφράσεων. Έτσι, διάφορες κατά προσέγγιση εκδοχές της ομιλίας κυκλοφορούν στην Αργεντινή, την Κολομβία, τη Γερμανία, την Ισπανία ή τη Γαλλία. Προκειμένου να διευρύνω το διάλογο, θέλω σήμερα να δημοσιεύσω το κείμενο στην ολότητά του, όπως είχα θελήσει να το μοιραστώ με τη συνέλευση των ψυχαναλυτών.

Αγαπητές κυρίες και αγαπητοί κύριοι της Σχολής των ψυχαναλυτών της Γαλλίας, κυρίες και αγαπητοί κύριοι της Σχολής του Φροϋδικού Αιτίου, και δεν ξέρω αν αξίζει τον κόπο να χαιρετήσω επίσης όλους όσους δεν είναι ούτε κυρίες ούτε κύριοι, διότι αμφιβάλλω αν υπάρχει μεταξύ σας κάποιος που να έχει απαρνηθεί νομικώς και δημοσίως τη διαφορά των φύλων και να έχει γίνει πλήρως αποδεκτός ως ψυχαναλυτής, έχοντας ολοκληρώσει με επιτυχία τη διαδικασία που αποκαλείτε «το πέρασμα», η οποία σας επιτρέπει να γίνετε ψυχαναλυτές. Μιλάω εδώ για το αν υπάρχει κάποιος ψυχαναλυτής τρανς, ή μη δυικός, που να έχει γίνει δεκτός μεταξύ σας ως εμπειρογνώμων. Αν υπάρχει, επιτρέψτε μου να απευθύνω από τώρα σε αυτόν τον αγαπητό μεταλλαγμένο τους πιο ένθερμους χαιρετισμούς μου.

Έχω την τιμή να εμφανίζομαι ενώπιον της Ακαδημίας για να σας υποβάλω αναφορά σχετικά με τη ζωή μου ως τρανς άντρα.

(…) Θα με συγχωρέσετε εάν, στην ιστορία που θα σας διηγηθώ, δεν λαμβάνω ως δεδομένη την φυσική ύπαρξη της αρρενωπότητας και της θηλυκότητας. Μείνετε ήσυχοι, δεν χρειάζεται να εγκαταλείψετε τις πεποιθήσεις σας –διότι περί πεποιθήσεων πρόκειται- για να με ακούσετε. Ακούστε τα λόγια μου, και μετά επιστρέψτε στην «φυσικοποιημένη» ζωή σας, αν το μπορείτε.

Για να συστηθώ, επιτρέψτε μου, εφόσον είστε 3500 ψυχαναλυτές και αισθάνομαι κάπως μόνος από αυτή την πλευρά της σκηνής, να τρέξω και να σκαρφαλώσω στους ώμους του δασκάλου όλων των μεταμορφώσεων, του καλύτερου αναλυτή των υπερβολών που κρύβονται πίσω από την πρόσοψη του επιστημονικού λόγου και της τρέλας που παίρνει το κοινό όνομα της ψυχικής υγείας: του Φραντς Κάφκα.

Το 1917, ο Φραντς Κάφκα γράφει Ein Bericht für eine Akademie, μια Αναφορά σε μία ακαδημία. Ο αφηγητής του κειμένου είναι ένας πίθηκος ο οποίος, αφού έμαθε τη γλώσσα των ανθρώπων, εμφανίζεται ενώπιον μίας ακαδημίας με τις πλέον καταξιωμένες επιστημονικές αυθεντίες για να τους εξηγήσει τι σήμαινε γι’ αυτόν η ανθρώπινη εξέλιξη. Ο πίθηκος, που λέει ότι ονομάζεται Κόκκινος Πέτρος, διηγείται πώς αιχμαλωτίστηκε κατά τη διάρκεια μιας κυνηγετικής αποστολής που είχε οργανώσει το τσίρκο του Χάγκενμπεκ, μετά μεταφέρθηκε στην Ευρώπη μέσα σε ένα πλοίο, εντάχθηκε σε ένα τσίρκο, και πώς στη συνέχεια κατάφερε να γίνει άνθρωπος. Ο Κόκκινος Πέτρος εξηγεί ότι, για να κατακτήσει τη γλώσσα των ανθρώπων και να εισέλθει στην κοινωνία της Ευρώπης του καιρού του, χρειάστηκε να ξεχάσει τη ζωή του ως πίθηκος. Και πώς, για να ανθέξει αυτή τη λήθη και τη βία της κοινωνίας των ανθρώπων, έγινε αλκοολικός. Αλλά το πιο ενδιαφέρον στο μονόλογο του Κόκκινου Πέτρου είναι ότι ο Κάφκα δεν παρουσιάζει τη διαδικασία εξανθρωπισμού του ως μια ιστορία χειραφέτησης ή απελευθέρωσης σε σχέση με την ζωικότητα, αλλά μάλλον ως μια κριτική του ευρωπαϊκού αποικιακού ανθρωπισμού και των ανθρωπολογικών ταξινομιών του. Απ’ τη στιγμή που αιχμαλωτίστηκε, ο πίθηκος λέει ότι δεν είχε επιλογή: αν δεν ήθελε να πεθάνει κλεισμένος σε ένα κλουβί, έπρεπε να περάσει στο «κλουβί» της ανθρώπινης υποκειμενικότητας.

Όπως ο πίθηκος Πέτρος εκφράστηκε ενώπιον των επιστημόνων, απευθύνομαι εγώ σήμερα σ’ εσάς, θεωρητικούς της ψυχανάλυσης, από το «κλουβί» του τρανς άντρα. Εγώ, σώμα σημαδεμένο από τον ιατρικό και νομικό λόγο ως «διαφυλικός», χαρακτηρισμένος στις περισσότερες ψυχαναλυτικές σας διαγνώσεις ως υποκείμενο μιας «αδύνατης μεταμόρφωσης», τοποθετημένος, σύμφωνα με τις περισσότερες από τις θεωρίες σας, πέραν της νεύρωσης, στα όρια ή και εντός της ψύχωσης, ανίκανος κατ’ εσάς να επιλύσω ορθώς ένα οιδιπόδειο σύμπλεγμα ή υποταγμένος στο φθόνο του πέους. Ε, λοιπόν, από αυτή τη θέση του ψυχικά ασθενούς όπου με παραπέμπετε σας απευθύνομαι ως ο πίθηκος-άνθρωπος μιας νέας εποχής. Είμαι το τέρας που σας μιλάει. Το τέρας που κατασκευάσατε με τους λόγους και με τις πρακτικές της κλινικής σας. Είμαι το τέρας που σηκώνεται από το ντιβάνι και παίρνει το λόγο, όχι ως ασθενής, αλλά ως πολίτης, ως τερατώδης ίσος προς εσάς.

Εγώ, που ούτε η ιατρική, ούτε το δίκαιο, ούτε η ψυχανάλυση, ούτε η ψυχιατρική μου αναγνωρίζουν το δικαίωμα να μιλώ ως ειδικός για την κατάστασή μου, έμαθα, όπως ο Κόκκινος Πέτρος, τη γλώσσα του Φρόιντ και του Λακάν, τη γλώσσα της αποικιακής πατριαρχίας, τη γλώσσα σας, και είμαι εδώ για να σας μιλήσω.

Ίσως σας φανεί παράξενο που καταφεύγω σε ένα καφκικό παραμύθι για να το κάνω αυτό, αλλά το συνέδριο αυτό μου φαίνεται πιο κοντινό στην εποχή του συγγραφέα της Μεταμόρφωσης παρά στη δική μας. Οργανώνετε μια συνάντηση για να μιλήσετε για τις «γυναίκες στην ψυχανάλυση» το 2019, λες και βρισκόμαστε ακόμα στο 1917, λες και αυτό το ιδιαίτερο είδος ζώου που εσείς αποκαλείτε συγκαταβατικά «γυναίκες» δεν είχε ακόμα κατακτήσει πλήρη αναγνώριση ως πολιτικά υποκείμενα, λες και ήταν ένα παράρτημα ή μια υποσημείωση, ένα πλάσμα περίεργο και εξωτικό, για το οποίο θα πρέπει να σκεπτόμαστε από καιρού εις καιρόν, σε κάποιο συνέδριο ή επ’ ευκαιρία μιας στρογγυλής τράπεζας. Θα έπρεπε μάλλον να οργανώναμε μια συνάντηση για τους «λευκούς ετεροφυλόφιλους αστούς άνδρες στην ψυχανάλυση», διότι το μεγαλύτερο μέρος των ψυχαναλυτικών κειμένων και πρακτικών περιστρέφεται γύρω από τη λεκτική και πολιτική εξουσία αυτού του είδους ζώου. Ενός ζώου νεκροπολιτικού που εσείς έχετε την τάση να συγχέετε με την «οικουμενική ανθρωπινότητα» και που παραμένει, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, το υποκείμενο της κεντρικής απόφανσης στους ψυχαναλυτικούς λόγους και θεσμούς της αποικιακής νεωτερικότητας.

(…)

Δεν μπορείτε πλέον να καταφεύγετε στα κείμενα του Φρόιντ και του Λακάν σαν να είχαν μία οικουμενική αξία μη τοποθετημένη ιστορικά, σαν τα κείμενα αυτά να μην γράφτηκαν στο εσωτερικό αυτής της πατριαρχικής επιστημολογίας της σεξουαλικής διαφοράς.

Σήμερα, τα άλλοτε τερατώδη σώματα που παρήγαγε το πατριαρχικο-αποικιακό καθεστώς της σεξουαλικής διαφοράς μιλούν και παράγουν μία γνώση για τους εαυτούς τους. Τα queer τρανς-φεμινιστικά και ιθαγενικά κινήματα, το #MeToo, το Ni una menos, το Handi, το Black Lives Matter … διενεργούν αποφασιστικές μετατοπίσεις. Δεν μπορείτε πλέον να συνεχίζετε να μιλάτε για το οιδιπόδειο σύμπλεγμα ή για το όνομα του πατέρα μέσα σε μια κοινωνία η οποία αναγνωρίζει για πρώτη φορά στην ιστορία τις γυναικοκτονικές της λειτουργίες, όπου τα θύματα της πατριαρχικής βίας εκφράζονται για να καταγγείλουν τους πατέρες τους, τους συζύγους τους, τους προϊσταμένους τους, τους συντρόφους τους· όπου οι γυναίκες καταγγέλλουν τη θεσμοποιημένη πολιτική του βιασμού, όπου χιλιάδες σώματα κατεβαίνουν στους δρόμους για να καταγγείλουν τις ομοφοβικές επιθέσεις και τους σχεδόν καθημερινούς φόνους τρανς γυναικών, καθώς και τις θεσμοποιημένες μορφές ρατσισμού. Δεν μπορείτε πλέον να συνεχίζετε να διακηρύσσετε την οικουμενικότητα της σεξουαλικής διαφοράς και τη σταθερότητα των ετεροφυλοφιλικών και ομοφυλοφιλικών ταυτίσεων σε μια κοινωνία όπου είναι νόμιμο να αλλάξεις κοινωνικό φύλο ή να αυτοπροσδιορίζεσαι ως άτομο μη δυικού φύλου, σε μια κοινωνία όπου υπάρχουν ήδη χιλιάδες παιδιά γεννημένα σε μη ετεροφυλόφιλες και μη δυικές οικογένειες. Το να συνεχίζεις να ασκείς την ψυχανάλυση χρησιμοποιώντας την έννοια της σεξουαλικής διαφοράς και με κλινικά εργαλεία όπως το οιδιπόδειο σύμπλεγμα αποτελεί σήμερα παρέκκλιση ισάξια με το να επιμένεις να κινείσαι στο σύμπαν χρησιμοποιώντας γεωκεντρικό πτολεμαϊκό χάρτη, να αρνείσαι την κλιματική αλλαγή ή να θεωρείς ότι η γη είναι επίπεδη.

Δεν απορρίπτουμε μόνο τις ετερο-κεντρικές και δυικές σεξουαλικές και πατριαρχικές πρακτικές συγγένειας και κοινωνικοποίησης. Αρνούμαστε την επιστημολογία σας και πρέπει να το κάνουμε κατά τρόπο βίαιο. Η θέση μας είναι θέση επιστημολογικής ανυπακοής.

Σήμερα, για εσάς τους ψυχαναλυτές, είναι πιο σημαντικό να ακούσετε τις φωνές των αποκλεισμένων από το πατριαρχικο-αποικιακό καθεστώς σωμάτων απ’ ό,τι να ξαναδιαβάσετε τον Φρόιντ και τον Λακάν. Μην αναζητάτε πλέον καταφύγιο στους πατέρες της ψυχανάλυσης. Η πολιτική σας υποχρέωση είναι να φροντίσετε τα παιδιά, όχι να νομιμοποιείτε τη βία του πατριαρχικο-αποικιακού καθεστώτος. Ήρθε ο καιρός να βγείτε από τα ντιβάνια στις πλατείες και να συλλογικοποιήσετε την ομιλία, να πολιτικοποιήσετε τα σώματα, να απο-δυικοποιήσετε τη σεξουαλικότητα και να αποαποικίσετε το ασυνείδητο.

Απελευθερώστε τον Οιδίποδα, σμίξτε με τα τέρατα, μην κρύβετε την πατριαρχική βία πίσω από τις υποτιθέμενες αιμομικτικές επιθυμίες των παιδιών και θέστε στο κέντρο της κλινικής σας πρακτικής τα σώματα και τους λόγους που ανήκουν σε όσους, όσες και όσα επέζησαν από τον βιασμό και τη βία της πατριαρχίας, σε όσους, όσες και όσα ζουν ήδη πέραν της πυρηνικής πατριαρχικής οικογένειας, πέραν της ετεροφυλοφιλίας και της σεξουαλικής διαφοράς, σε όσους, όσες και όσα αναζητούν και οικοδομούν μια διέξοδο.

Σύντομα, θα βρεθούμε ίσως αντιμέτωποι με μια νέα νεκροπολιτική συμμαχία της αποικιακής πατριαρχίας και των νέων φαρμακοπορνογραφικών τεχνολογιών. Ήδη σήμερα βρισκόμαστε χωρίς καμιά αμφιβολία αντιμέτωποι με μια αύξουσα φαρμακολογικοποίηση των υποτιθέμενων «ψυχιατρικών παθολογιών», με μια εμπορευματοποίηση των βιομηχανιών περίθαλψης, μια ηλεκτρονική πληροφοριοποίηση του εγκεφάλου, καθώς και με μία σημειωτικο-πληροφορική ρομποτοποίηση των τεχνικών παραγωγής της υποκειμενικότητας μέσα από το Facebook, το Instagram, το Tinder κ.λπ. Αλλά οι κίνδυνοι και οι υπερβολές του πολλαπλασιασμού των νέων τεχνικών ελέγχου και πολυδιάσπασης του ανθρώπινου στοιχείου δεν μπορούν να αποτελούν δικαιολογία για να εμποδίσουμε την ψυχανάλυση να θέσει υπό διερώτηση τις δικές της κατηγορίες.

Ο στόχος μου δεν είναι η ήττα της ψυχανάλυσης και η νίκη της νευροεπιστήμης ή, ακόμα λιγότερο, της φαρμακολογίας. Αποστολή μου είναι η εκδίκηση του ψυχαναλυτικού και (εξίσου) του ψυχιατρικού «αντικειμένου» επί των θεσμικών, κλινικών και μικροπολιτικών μηχανισμών [dispositifs] που συντηρούν τη βία των έμφυλων, σεξουαλικών και φυλετικών κανόνων. Χρειαζόμαστε μία μετάβαση της κλινικής πρακτικής. Αυτό δεν μπορεί να γίνει παρά με μια επαναστατική μεταβολή της ψυχανάλυσης και ένα κριτικό ξεπέρασμα των πατριαρχικο-αποικιακών προκειμένων της. Μια μετάβαση στο χώρο της κλινικής προϋποθέτει μια αλλαγή θέσης: το αντικείμενο μελέτης γίνεται υποκείμενο και ό,τι ήταν μέχρι τώρα το υποκείμενο δέχεται να υποβληθεί σε μια διαδικασία μελέτης, διερώτησης και πειραματισμού. Ο δυισμός υποκείμενο/ αντικείμενο (τόσο σε κλινικό όσο και σε επιστημολογικό επίπεδο) εξαφανίζεται και στη θέση του εμφανίζεται μία νέα σχέση που οδηγεί από κοινού στο να μεταλλάσσεσαι, να γίνεσαι άλλος. Το ζητούμενο σε αυτήν θα είναι η δύναμη [puissance] και η μεταλλαγή, όχι η εξουσία και η γνώση. Το ζητούμενο θα είναι να μάθουμε μαζί να περιποιούμαστε τα τραύματά μας, να εγκαταλείψουμε τις τεχνικές της βίας και να επινοήσουμε μία νέα πολιτική αναπαραγωγής της ζωής σε πλανητική κλίμακα.

(…)

Δεν εμφανίζομαι ενώπιόν σας σήμερα ως κατήγορος, αλλά μάλλον για να χτυπήσω το κουδούνι του κινδύνου που συνιστά η επιστημολογική βία της σεξουαλικής διαφοράς και για να αναζητήσω ένα νέο παράδειγμα.

Ψυχαναλυτές υπέρ της επιστημικής μετάβασης, ελάτε μαζί μας! Ας οικοδομήσουμε μαζί μία διέξοδο!

Σε αντίθεση με όσα ίσως φαντάζονται οι πιο συντηρητικοί μεταξύ σας, όσοι φοβούνται ότι μια ψυχανάλυση στερημένη την επιστημολογία της σεξουαλικής διαφοράς θα ήταν παραμορφωμένη, σας λέω ότι μόνο με αυτή τη βαθιά μεταμόρφωση μπορεί η ψυχανάλυση να επιβιώσει.

Και σας το λέω από τη δική μου θέση του τρανς άντρα, του μη δυικού σώματος που χρειάστηκε να μεταμορφωθεί για να μπορέσει να βγει από το παλιό «κλουβί» και να επιβιώσει εφευρίσκοντας, μέρα με τη μέρα και κατά τρόπο επισφαλή, άλλες πρακτικές ελευθερίας. Αν εξετάσω την εξέλιξή μου και την τωρινή απόληξή της, δεν έχω λόγο ούτε να παραπονιέμαι ούτε να ικανοποιούμαι. Υπάρχουν ακόμη πάρα πολλά να γίνουν.

Απευθύνω με όλη μου τη δύναμη έκκληση για μία μετάλλαξη της ψυχανάλυσης, για την ανάδυση μιας μεταλλαγμένης ψυχανάλυσης, στο ύψος της μετάλλαξης παραδείγματος που βιώνουμε.

Ίσως μόνο αυτή η διαδικασία μεταμόρφωσης, όσο τρομερή και αποδιοργανωτική κι αν σας φαίνεται, αξίζει σήμερα να αποκληθεί και πάλι ψυχανάλυση.

Paul B. Preciado | CCCB

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί συρραφή αποσπασμάτων (από την αρχή και το τέλος) του βιβλίου Je suis un monstre qui vous parle: Rapport pour une académie de psychanalystes, Grasset, Παρίσι 2020. Μετάφραση: Α.Γ. Με τις περικοπές βέβαια δεν τηρείται η απαίτηση της πληρότητας, την οποία δηλώνει ο συγγραφέας ότι θα προσδοκούσε από τις διαδικτυακές αναδημοσιεύσεις της ομιλίας του (το βιβλίο πιάνει 127 σελίδες και δεν θα ήταν δυνατό φυσικά να το δημοσιεύσουμε όλο), τηρείται όμως η απαίτηση της ακρίβειας και –θέλω να ελπίζω- της ικανοποιητικής μετάφρασης.

Κλασσικό
Μουσική,Φύλο

Η μουσική του Θεοδωράκη γοήτευσε καθόσον ήταν queer, όχι straight

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Μια απ’ τις πιο καθοριστικές στιγμές για την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού τον 20ό αιώνα κατά γενική παραδοχή θεωρείται ότι συνιστά ο Επιτάφιος.

Ας αναλογιστούμε τι συμβαίνει στον Επιτάφιο: ο Θεοδωράκης μελοποιεί μια ποιητική συλλογή στην οποία, από την αρχή ως το τέλος, μιλά –θρηνεί- μία γυναίκα ως γυναίκα, και δη ως μητέρα· και για ερμηνευτή αυτής της μελοποίησης επιλέγει έναν άντρα τραγουδιστή, και μάλιστα έναν τραγουδιστή οποίος τόσο πριν, όσο και μετά το συγκεκριμένο έργο είχε διαμορφώσει μία φυσιογνωμία βασισμένη στην αρρενωπότητα (του Βοτανικού ο μάγκας, Ρολόι κομπολόι, Μια γυναίκα φεύγει …).

Αυτή η queerness, αυτή η «ερμαφρόδιτη», όπως λέγαμε παλιά, συνθήκη, δεν αφορά μόνο τους με στενή έννοια Συνέχεια

Κλασσικό
Δίκαιο,Φύλο

Για την συνεπιμέλεια και την κοινή ανατροφή

Κοινή Ανατροφή

Το παρόν κείμενο αποτελεί συμβολή των υπογραφουσών και των υπογραφόντων στη συζήτηση που έχει ανοίξει για την επιμέλεια και την από κοινού ανατροφή των παιδιών από τους γονείς μετά το διαζύγιο. Θεωρούμε ότι ένα τόσο σοβαρό θέμα που αφορά πρωτίστως μία πολύ ευάλωτη ομάδα της κοινωνίας, τα παιδιά, με τόσο σοβαρές πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις, δεν κλείνει παίρνοντας θέση εναντίον ή υπέρ ενός νομοσχεδίου που καταθέτει μια δεξιά κυβέρνηση. Δεν κλείνει υποστηρίζοντας ότι ένας νόμος 38 χρονών, ο οποίος υπηρέτησε ανάγκες μιας διαφορετικής κοινωνικής συνθήκης, είναι απολύτως κατάλληλος και δεν χρειάζεται να αλλάξει . Δεν κλείνει αγνοώντας τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν χιλιάδες άνθρωποι, γυναίκες, άντρες, παιδιά, άνθρωποι που ανήκουν στην λοατκι+ κοινότητα. Θεωρούμε ότι ο τρόπος για να ιδωθεί το ζήτημα δεν είναι η άκριτη εξομοίωση όλων των περιπτώσεων, και ότι δεν είναι καθόλου βοηθητικό να συγχέουμε το συνεχιζόμενο φαινόμενο της κακοποίησης και της ενδοοικογενειακής βίας, με…

Δείτε την αρχική δημοσίευση 2.690 επιπλέον λέξεις

Κλασσικό
σεξισμός,Βία,Φύλο

Aπό τον Μπουτάρη στον Ζακ: το ανυπόφορο της παρρησίας

του Άκη Γαβριηλίδη

ο Φουκώ τονίζει ότι ούτε η δομή ούτε ο σκοπός ενός λόγου αρκούν για να εντοπίσουμε αν είναι παρρησιαστικός, ότι η παρρησία είναι «ένας τρόπος να λέγεται η αλήθεια». Η ιδιαιτερότητα αυτού του τρόπου μπορεί να έρθει στο φως μόνο με την εστίαση στο υποκείμενο του λόγου, κάτι που σημαίνει επίσης στη σχέση του με αυτόν στον οποίο απευθύνεται, στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η αληθολογία στον ακροατή και, κατ’ επέκταση, στις συνέπειές της για τον ίδιο τον ομιλητή. Η αλήθεια που λέγεται είναι μια αλήθεια που μπορεί να πληγώσει ή να εξεγείρει τον ακροατή, να προκαλέσει το θυμό ή ακόμη και την έχθρα του. Η παρρησία συνίσταται επομένως στην ανάληψη μιας διακινδύνευσης που κυμαίνεται από την καταστροφή της σχέσης με αυτόν στον οποίο απευθύνεται ο λόγος μέχρι τον θάνατο του ίδιου του ομιλητή. (…) Η παρρησία συνεπώς είναι μια πράξη θάρρους. Ωστόσο υπάρχει ή, μάλλον θα πρέπει να υπάρχει θάρρος και από την πλευρά του ακροατή: το θάρρος να ακούσει την αλήθεια και να είναι έτοιμος «να τη δεχτεί».

Ιακώβου (2019), σ. 176

Λίγους μήνες πριν τη δολοφονία του Ζακ, στις 19 Μαΐου 2018, είχε σημειωθεί στη Θεσσαλονίκη ακόμη ένα περιστατικό σωματικής βίας με ρατσιστικά/ ανδροκρατικά χαρακτηριστικά: τη μέρα εκείνη, («επέτειο της ποντιακής γενοκτονίας»), οργανωμένη ομάδα παρακρατικών, υπό την ανοχή –ή την εκ των υστέρων λεκτική απλώς διαφοροποίηση- του μεγαλύτερου μέρους του λεγόμενου «οργανωμένου ποντιακού χώρου», επιτέθηκε εναντίον του τότε δημάρχου Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη και τον ξυλοκόπησε (Γαβριηλίδης 2018β).

Συνέχεια
Κλασσικό
Βιοπολιτική,Φύλο

Τι κοινό έχουν οι χώρες με τις καλύτερες απαντήσεις στον κορονοϊό; Γυναίκες ηγέτιδες

της Aβάιβα Ουίττενμπεργκ-Κοξ

 

Ψάχνετε για παραδείγματα πραγματικής ηγεσίας σε μια κατάσταση κρίσης; Από την Ισλανδία ως την Ταϊβάν και από τη Γερμανία ως τη Νέα Ζηλανδία, οι γυναίκες βγαίνουν μπροστά για να δείξουν στον κόσμο πώς να διαχειριστεί έναν σοβαρό πονοκέφαλο που βρήκε την ανθρώπινη οικογένειά μας. Αν προσθέσουμε τη Φινλανδία, την Ισλανδία και τη Δανία, η πανδημία αυτή αποκαλύπτει ότι οι γυναίκες έχουν ό,τι χρειάζεται όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει στα ανώτατα διαμερίσματα της εξουσίας. Πολλοί θα πουν ότι πρόκειται για μικρές χώρες, νησιά ή άλλες εξαιρέσεις. Αλλά η Γερμανία είναι μεγάλη και έχει ηγετική θέση, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο είναι νησί αλλά έχει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα.

Αυτές οι ηγέτιδες μας δίνουν έναν ελκυστικό εναλλακτικό τρόπο άσκησης εξουσίας. Τι Συνέχεια

Κλασσικό
Πολιτική,Φύλο

Επαναστάτριες, όχι «κούκλες»: διαδηλώτριες του Λιβάνου κατά ΜΜΕ

της Σάρα Χαλίλ

 

Καθώς οι εικόνες και τα βίντεο από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Λιβάνου κατακλύζουν τις πλατφόρμες των κοινωνικών μέσων, κάποια ΜΜΕ και επιφανείς προσωπικότητες του αραβικού κόσμου υφίστανται κριτικές για το ότι αντικειμενοποιούν τις διαδηλώτριες αυτού του κινήματος.

Δημόσια άρθρα και σχόλια σε κορυφαίες ημερήσιες εφημερίδες, αλλά και πρωταγωνιστές της αραβικής πολιτικής ελίτ, έχουν διατυπώσει κρίσεις για την εμφάνιση των γυναικών που συμμετέχουν στις διαμαρτυρίες. Ένα κύμα καταδίκης χαρακτήρισε αυτές τις κρίσεις σεξιστικές και δηλωτικές των έμφυλων ανισοτήτων στην περιοχή.

Την Τρίτη, η σαουδαραβική εφημερίδα Okaz κάλυψε τα γεγονότα στο κεντρικό της άρθρο με τον τίτλο «Λιβανέζες κούκλες: Όλες οι όμορφες γυναίκες είναι επαναστάτριες».

Το ίδιο το άρθρο ήταν ουσιαστικά ένα μοντάζ με φωτογραφίες από τις διαδηλώτριες που Συνέχεια

Κλασσικό
Βία,Δίκαιο,Φύλο

Για τον Ζακ: Η ευθύνη του πένθους μας

Συλλογικό κείμενο

Τις τελευταίες μέρες παρακολουθούμε με συγκίνηση και οργή τις εξελίξεις σχετικά με τον βίαιο, αδόκητο και άδικο θάνατο του Ζακ Κωστόπουλου στο κέντρο της Αθήνας.

Οι ρατσιστικές και ομοφοβικές θέσεις, οι ακραία προσβλητικές για τη μνήμη του νεκρού απόψεις που διατυπώθηκαν από συμπολίτες μας δημόσια, καθώς και η αρχική τουλάχιστον παραπληροφόρηση και αντιδεοντολογική κάλυψη των γεγονότων από κάποια ΜΜΕ, πρέπει να γίνουν για μια ακόμα φορά αντικείμενο καταδίκης. Έχουν πάντως ήδη απαντηθεί από την άμεση αντίδραση της LGBTQI κοινότητας στην οποία ανήκε και πρωταγωνιστούσε ο Ζακ, άλλων συλλογικοτήτων, πρωτοβουλιών, ομάδων, και ατόμων που εξέφρασαν δυναμικά το θρήνο, αλλά και την απαίτησή τους για πλήρη Συνέχεια

Κλασσικό
Βία,Γνώση,Φύλο,ανθρωπολογία

«Γυναικεία διαίσθηση», βία και ηλιθιότητα

του Ντέιβιντ Γκρέιμπερ*

 

Το γεγονός ότι η βία επιτρέπει να παίρνουμε αυθαίρετες αποφάσεις, και έτσι να αποφεύγουμε τις συζητήσεις, αποσαφηνίσεις και αναδιαπραγματεύσεις που χαρακτηρίζουν πιο εξισωτικές κοινωνικές σχέσεις, είναι προφανώς αυτό που κάνει τα θύματά της να βλέπουν όσες διαδικασίες δημιουργήθηκαν στη βάση της βίας ως ανόητες ή άλογες. Οι περισσότεροι είμαστε ικανοί να σχηματίσουμε μια έστω επιφανειακή ιδέα για το τι σκέφτονται ή αισθάνονται άλλοι, παρατηρώντας απλώς τον τόνο της φωνής ή τη γλώσσα του σώματός τους –συνήθως δεν είναι δύσκολο να μαντέψουμε τις άμεσες προθέσεις και τα κίνητρα των ανθρώπων, αλλά για να πάμε πέρα από αυτό το επιφανειακό επίπεδο συχνά θέλει πολλή δουλειά. Πολλές από τις καθημερινές δραστηριότητες της κοινωνικής ζωής, μάλιστα, συνίστανται στο να αποκρυπτογραφούμε τα κίνητρα και τις αντιλήψεις των άλλων. Αυτό ας το αποκαλέσουμε «ερμηνευτική εργασία». Θα μπορούσε να πει κανείς ότι όσοι βασίζονται στο φόβο της ισχύος δεν χρειάζεται να μπουν και πολύ στον κόπο να εργασθούν ερμηνευτικά, οπότε γενικώς δεν μπαίνουν.

Ως ανθρωπολόγος, ξέρω ότι τώρα μπαίνω σε επικίνδυνο έδαφος. Όταν –σπανίως- στρέφουν το ενδιαφέρον τους στη βία, οι ανθρωπολόγοι τείνουν να υπογραμμίζουν ακριβώς την αντίθετη πτυχή: το πώς οι πράξεις βίας περιέχουν νόημα και επικοινωνία –ακόμα και το πώς μπορεί να μοιάζουν με Συνέχεια

Κλασσικό
σεξουαλικότητα,Πολιτική,Φύλο

Η μαντίλα και το πολιτικό ασυνείδητο του γαλλικού ρεπουμπλικανισμού

της Τζόαν Ουάλλαχ Σκοτ

 Στη Γαλλία, η ανησυχία που εκδηλώνεται επίσημα για τη μαντίλα υπερβαίνει κάθε άλλη χώρα στη Δυτική Ευρώπη. Στον αγγλο-αμερικανικό κόσμο, ακόμα και μετά την 11/9, η μαντίλα δεν εκλαμβάνεται ως η σημαία κάποιας εξέγερσης· ούτε η κατάργηση των εθνοτικών, φυλετικών και θρησκευτικών διαφορών αποτελεί προϋπόθεση για ένταξη στο έθνος. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν τρομερά και διαρκή προβλήματα διακρίσεων με βάση τις διαφορές (κυρίως τις φυλετικές) στις ΗΠΑ· απλά οι διαφορές εδώ αναγνωρίζονται ως μέρος της εθνικής κληρονομιάς. Καταγράφονται στις απογραφές, τεκμηριώνονται στις επίσημες συλλογές δεδομένων και γίνονται αντιληπτές ως τμήμα του πολιτιστικού μας πλούτου. Η χρήση δύο προσδιορισμών με μια παύλα στη μέση (Αφρο-αμερικανός, Ιταλο-αμερικανός, Εβραιο-αμερικανίδα, Μουσουλμανο-αμερικανίδα) σηματοδοτούν την αποδοχή του γεγονότος ότι πολιτικές και πολιτισμικές ταυτότητες μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να βλάπτουν την ουσιώδη ενότητα του έθνους. Εάν, όπως δείχνουν και οι τωρινές προκριματικές εκλογές, υπάρχουν μείζονες διαιρέσεις στο εκλογικό σώμα στις ΗΠΑ, αυτές βασίζονται μάλλον σε οικονομικές παρά σε θρησκευτικές διαφορές: στις τεράστιες ανισότητες του πλούτου, και όχι σε κοινοτικές εντάξεις.

«Πολιτική υστερία»

Για τους λόγους αυτούς, η γαλλική εμμονή με τη μαντίλα φαίνεται σε πολλούς από μας να έχει πάρει τη μορφή της «πολιτικής υστερίας» την οποία είχε διαγνώσει ο Εμμανυέλ Τερραί το 2004. Το 1989 Συνέχεια

Κλασσικό
σεξουαλικότητα,Λογοτεχνία,Φύλο

Ο Ευριπίδης Γαραντούδης είναι ομοφοβικός (ή: ο φιλόλογος ως μπάτσος της σκέψης των άλλων, και της δικής του)

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Χθες, παρακολούθησα στον «Ιανό» της Θεσσαλονίκης την παρουσίαση του βιβλίου τού Δημήτρη Παπανικολάου για τον Καβάφη. Το βιβλίο το ξέρω βέβαια, το έχω διαβάσει, έχω γράψει γι’ αυτό και επίσης είχα ο ίδιος μιλήσει λίγες μέρες πριν σε αντίστοιχη εκδήλωση στην Αθήνα. Επειδή όμως μερικές αντιδράσεις του αθηναϊκού κοινού μού είχαν φανεί αρκετά περίεργες, και επειδή ούτως ή άλλως τύχαινε να βρίσκομαι στην πόλη για άλλο λόγο, όταν είδα ότι υπάρχει άλλη μια παρουσίαση αποφάσισα να πάω και εκεί από περιέργεια για να δω τι θα συνέβαινε.

Αποδείχθηκε ότι είχα δίκιο. Από τη συνδυασμένη παρακολούθηση των δύο εκδηλώσεων μπορώ να πω με ακόμη μεγαλύτερη βεβαιότητα δύο πράγματα: α) ευτυχώς που βγήκε αυτό το βιβλίο, και που βγήκε στα ελληνικά και όχι στα αγγλικά, και β) ευτυχώς που μερικοί άνθρωποι, όπως ο Δημήτρης, ή όπως ο Γιάννης ο Χαμηλάκης, έφυγαν από την Ελλάδα και πήγαν σε αγγλικά πανεπιστήμια, όπου κατάφεραν να παραγάγουν ένα έργο το οποίο, αν είχαν Συνέχεια

Κλασσικό