Μετακίνηση,Τέχνη

Ευρετήριο τοπωνυμίων στους στίχους του Κώστα Βίρβου

του Άκη Γαβριηλίδη

Ο στιχουργός Κώστας Βίρβος ήταν Τρικαλινός με βλάχικη καταγωγή. Ίσως αυτό να εξηγεί το ότι οι στίχοι του ενέχουν έντονα το στοιχείο του ταξιδιού, αλλά σίγουρα δεν εξηγεί το ότι το ταξίδι αυτό είναι συχνά θαλάσσιο.

Αυτά ίσως τα πούμε κάποια άλλη φορά. Στο παρόν σημείωμα, που δεν είναι κάτι παραπάνω από μία αυγουστιάτικη άσκηση, επιχείρησα να χαρτογραφήσω αυτές τις νοερές μετακινήσεις καταρτίζοντας έναν κατάλογο των τοπωνυμίων που αναφέρονται στους στίχους του. Ο κατάλογος δεν είναι κατά κανέναν τρόπο πλήρης, εφόσον βασίζεται μόνο στα τραγούδια που έχουν περιληφθεί στον δικτυακό τόπο stixoi.gr (τα οποία είναι 705, ενώ κατά δικούς του υπολογισμούς ο Βίρβος είχε γράψει περίπου 2.500), συμπληρωμένα με μερικές δικές μου προσθήκες από μνήμης.

Περιλήφθηκαν και όροι που δεν αντιστοιχούν σε κάποια σαφή γεωγραφική περιοχή (π.χ. Αραπιά) ή και σε καμία υπαρκτή περιοχή (Ουτοπία). Επίσης, σε χωριστό κατάλογο στο τέλος αναφέρονται οι ταχυδρομικές διευθύνσεις. Φυσικά, απουσιάζουν τραγούδια τα οποία ναι μεν έχουν θέμα τη μετακίνηση, αλλά δεν περιέχουν κάποιο όνομα συγκεκριμένου τόπου (όπως συμβαίνει με το «δεν με θαμπώνουν οι ουρανοξύστες», ή με τα δεκάδες τραγούδια που περιέχουν τη λέξη-φετίχ «ξενιτιά» ή τη σπανιότερη «μετανάστευση»).

Το ευρετήριο παραμένει ανοιχτό σε μεταγενέστερες συμπληρώσεις, από τον συντάκτη ή/ και από τον καθένα.

Ονόματα κρατών/ πόλεων/ συνοικιών, βουνών, ποταμών κ.λπ.

Αέρηδες

Αθήνα (2 φορές)

Αλεξάνδρεια

Αλκαζάρ 

Αμερική (2)

Αμπελόκηποι

Ανάβρα

Αντίρριο

Άουσβιτς 

Αραπιά (2)

Αργοστόλι

Άρτα

Άσπρα Χώματα

Αυστραλία (2)

Αφρική

Βέλγιο

Βεργίνα

Βέροια (2)

Βερολίνο

Βόλος

Βομβάη (2)

Βόσπορος

Βουδαπέστη

Βραζιλία (2)

Γαλατά Σεράι

Γερμανία (2)

Γιάννενα 

Γιάχο Βάχο

Γκύζη

Δούναβης

Δράμα

Έδεσσα

Ελευσίνα (2)

Ευρώπη (2 φορές, τη μία στον πληθυντικό: Ευρώπες)

Θεσσαλονίκη (2)

Ιωνία

Καβάλα

Καισαριανή (2)

Καλλιθέα

Καναδάς (3 φορές)

Καρδίτσα

Καρπενήσι

Καστοριά

Κατερίνη (2)

Κιλκίς

Κοζάνη (2)

Κοκκινιά (3)

Κόρινθος

Κύπρος

Κωνσταντινούπολη

Λάρισα (2)

Μακεδονία

Μεσολόγγι

Μπαρμπαριά

Μπελογιάννι

Μπουένος Άιρες

Μπρατισλάβα

Νάουσα

Νέα Ζηλανδία

Νέα Σμύρνη

Νέα Υόρκη

Όλυμπος

Ουγγαρία

Ουζμπεκιστάν

Ουρανόπολη

Ουτοπία

Παγκράτι

Πακιστάν

Παρίσι (3)

Πατήσια

Πάτρα

Πειραιάς (4)

Πέραν

Περιστέρι

Πλάκα

Πολύγυρος

Πράγα

Πριγκηπόνησος

Ραφήνα

Σαγκάη

Σαντιάγκο

Σέρρες

Σκόπια (2)

Σμύρνη

Σόφια

Σύρα

Τασκένδη

Τζιτζιφιές

Τόκιο

Τρίκαλα (3)

Τσεχοσλοβακία 

Φαληράκι

Φανάρι

Φάρσαλα 

Φιλαδέλφεια

Φλώρινα

Χαϊδάρι

Χιροσίμα

Ψυρρή (2)

Ταχυδρομικές διευθύνσεις

Λεωφόρος Αθηνάς

Γιαχνί σοκάκι

(πλατεία) Δημαρχείο(υ)

Εγνατίας 406

Ίωνος 5

Oμόνοια

οδός Σωκράτους

Κλασσικό
Δίκαιο,Πολιτική,Τέχνη

Λογοκρισία: Σαββόπουλος – Κοεμτζής

του Άκη Γαβριηλίδη

Το παρακάτω αποτελεί το κείμενο του λήμματος Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο στον συλλογικό τόμο Λεξικό λογοκρισίας στην Ελλάδα. Καχεκτική δημοκρατία, δικτατορία, μεταπολίτευση, που βγήκε από τις εκδόσεις Καστανιώτη το 2018 σε επιμέλεια Πηνελόπης Πετσίνη και Δημήτρη Χριστόπουλου

Επί δημοκρατικής κυβέρνησης Καραμανλή, η προληπτική λογοκρισία συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά και επισήμως (αν και επί της ουσίας με χαλαρότερα κριτήρια). Κάθε δίσκος ή βιβλίο που επρόκειτο να κυκλοφορήσει, έπρεπε προηγουμένως να υποβληθεί στην αρμόδια υπηρεσία και να πάρει τη σχετική έγκριση.

Το 1978, στην υπηρεσία αυτή υποβλήθηκε μεταξύ άλλων ο δίσκος Η ρεζέρβα του Διονύση Σαββόπουλου, από τον οποίο, κατόπιν εξέτασης, κρίθηκαν απορριπτέοι ένας στίχος στην ολότητά του και δύο λέξεις από τον αμέσως προηγούμενο. Οι στίχοι αυτοί περιέχονταν στο Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο, ένα τραγούδι με θέμα την πραγματική ιστορία του Νίκου Κοεμτζή, καταδικασμένου τότε σε ισόβια κάθειρξη για τρεις ανθρωποκτονίες (μεταξύ των οποίων και δύο αστυνομικών).

Μέχρι τότε, η συνήθης πρακτική των καλλιτεχνών σε τέτοιες περιπτώσεις ήταν να Συνέχεια

Κλασσικό
Εθνικισμός,Πολιτική,Τέχνη

«Το πανηγύρι κρατάει χρόνια». Θέματα του αντιδραστικού μοντερνισμού στους στίχους των τραγουδιών του Νίκου Γκάτσου

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Στο «Εντευκτήριο» αρ. 39 δημοσιεύτηκε μελέτη του Τάκη Καγιαλή με τίτλο «Μοντερνισμός και πρωτοπορία. Η πολιτική ταυτότητα του ‘ελληνικού υπερρεαλισμού’». Την κεντρική θέση της μελέτης προσωπικά τη βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και γόνιμη, σε βαθμό που με έκανε να αναρωτηθώ μήπως θα ήταν δυνατό να δοκιμαστεί και σε ένα νέο αντικείμενο, εκτός του αρχικού της πεδίου. Στο παρόν λοιπόν κείμενο, όπως δηλώνει και ο τίτλος του, θα επιχειρήσω να προεκτείνω και να εφαρμόσω, στο μέτρο του δυνατού, ορισμένες από τις παρατηρήσεις του Καγιαλή στη στιχουργική παραγωγή του (αρχικώς) ποιητή Νίκου Γκάτσου.

 

1. Το «ύψιστο δίλημμα» και η επιλογή του Γκάτσου

Στην όλη συζήτηση περί των σχέσεων μοντερνισμού και πρωτοπορίας, περί του αν Συνέχεια

Κλασσικό
Τέχνη,Ψυχανάλυση

Ένα παιδί πνίγεται: οι υγροί εφιάλτες του Γιάννη Σπανού

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Όπως έχω πει πολλές φορές, και γράψει τουλάχιστον μία, ο Γιάννης Σπανός είναι ένας από τους αγαπημένους μου συνθέτες. Τα τραγούδια του, ιδίως τα πρώτα (τα ελληνικά, βέβαια, όχι τα γαλλόφωνα), τα άκουγα από έφηβος και τα γνωρίζω τα περισσότερα απέξω. Ωστόσο, μόλις πρόσφατα, ακούγοντας τυχαία στο ραδιόφωνο μια εκπομπή αφιερωμένη σε αυτόν, συνειδητοποίησα για πρώτη φορά κάτι που βρήκα αρκετά αιφνιδιαστικό και με ξένισε που δεν το είχα προσέξει προηγουμένως, ούτε εγώ ούτε –εξ όσων γνωρίζω- κανείς άλλος. Αυτό είναι ότι το πρώιμο αυτό έργο του, και ιδίως οι τρεις «Ανθολογίες» του, κυριαρχούνται από ένα μόνιμο θέμα το οποίο τις κατατρύχει ως έμμονη ιδέα: το θέμα της απώλειας ενός παιδιού. Ή, συχνά, περισσοτέρων. H απώλεια Συνέχεια

Κλασσικό
Θεολογία,Παρωδία,Τέχνη

«Μήπως είσαι παρθένα;» Η βιβλική ερμηνεία και η επινόηση της παράδοσης

της Πώλα Φρέντρικσεν

 

Το να χρησιμοποιούμε τους Εβδομήκοντα ως πηγή πληροφοριών για τη ζωή του ιστορικού Ιησού είναι κάπως σαν να διαβάζουμε τον Μολιέρο για να μάθουμε την ιδιωτική ζωή του Μπιλ Κλίντον. Υπάρχει το χάσμα στις εποχές· υπάρχει το χάσμα στις γλώσσες· υπάρχει το χάσμα στο βασικό θέμα –στη δεύτερη περίπτωση ίσως λιγότερο απ’ ό,τι στην πρώτη. Και όμως, αυτό ακριβώς έκαναν ο απόστολος Παύλος και οι τέσσερις ευαγγελιστές του κανόνα μας, και ο Μπράιαν διαθλά κάποιες από τις βιβλικά ενισχυμένες προσπάθειές τους. Θα ήθελα εδώ να εξετάσω κάποιες από τις ιστορικές και θεολογικές συνέπειες της βιβλικής λογιοσύνης των παλαιών μας συγγραφέων.

Ξεκινάω με μία κοινοτοπία της ιστορικής έρευνας περί Ιησού: η καθομιλουμένη του Ιησού ήταν η αραμαϊκή. Κι όμως, τα παλαιότερα κείμενα που έχουμε από το κίνημα αυτό, Συνέχεια

Κλασσικό
Τέχνη,Ψυχανάλυση

Το «Παράσιτο» ως αντικείμενο μικρό α

του Σάυρους Σαιντ Άμαντ Πολιάκοφφ

 

Το Παράσιτο γεννά δύο άμεσες ψυχαναλυτικές αναφορές. Κατ’ αρχάς, όπως το διατύπωσε ο Λακάν, η γλώσσα είναι παράσιτο για όλα τα ομιλούντα όντα. Η γλώσσα μάς ενοικεί· είμαστε μολυσμένοι με γλώσσα πριν από τη γέννηση· και το παράσιτο αυτό συνεχίζει να ελίσσεται σαν σκουλήκι μέσα από το σώμα μας, αφήνοντας πίσω του ίχνη και, ενίοτε, εκρήξεις απόλαυσης. Η γλώσσα απολαμβάνει το σώμα μας, και εμείς επίσης απολαμβάνουμε εκείνην. Η γλώσσα παραλύει και εμψυχώνει τον ξενιστή της, το ομιλούν όν. Και, υπό καλές προϋποθέσεις, μπορούμε να την χρησιμοποιήσουμε. Δεύτερον, υπάρχει το φαλλικό όργανο, ένα παράσιτο, επειδή έχει δικό του μυαλό, ακριβώς όπως το ασυνείδητο που μιλά και δρα ενάντια στις καλύτερες προθέσεις μας.

 

Στην συναρπαστική ταινία Παράσιτο, που δέχθηκε υμνητικές κριτικές και ανέδειξε τον Συνέχεια

Κλασσικό
Τέχνη,Φιλοσοφία

Ωραιότητα που πέφτει: ο Αγκάμπεν για τον Σάι Τουόμπλυ

του Τζόρτζιο Αγκάμπεν

 

Το γλυπτό Χωρίς Τίτλο, χρονολογημένο «Γκαέτα 1984», φέρει στη βάση του, γραμμένη πάνω σε έναν πάπυρο, την αγγλική μετάφραση κάποιων στίχων του Ρίλκε. Δεν είναι όποιοι κι όποιοι στίχοι, αλλά οι τέσσερις στίχοι που κλείνουν την ελεγεία Χ και, άρα, ολόκληρο τον κύκλο των Ελεγειών τού Ντουίνο. Και ακριβώς για την ελεγεία Χ ο Ρίλκε λέει ότι υπήρξε ένα «ανήκουστο δώρο» –αλλά και μία «καταιγίδα χωρίς όνομα, ένας κυκλώνας του πνεύματος, στον οποίο όλα όσα μέσα μου ήταν νήμα και ιστός, έτριξαν».

Οι τέσσερις στίχοι, τους οποίους η αγγλική μετάφραση που ανέγραψε ο Τουόμπλυ Συνέχεια

Κλασσικό
Εικόνα,Τέχνη,αποικιοκρατία

Γιατί είναι αθέατοι οι μαύροι στη ζωγραφική;

του Κεχίντε Άντριους

 

Μια έκθεση που οργανώθηκε στο μουσείο του Ορσαί στο Παρίσι χαράζει νέους δρόμους στο ζήτημα της φυλής και της αναπαράστασής της στις τέχνες. Το Μαύρα μοντέλα: Από τον Ζερικώ στον Ματίς περιλαμβάνει αριστουργήματα μερικών από τους σημαντικότερους ζωγράφους της Γαλλίας, μετονομασμένα με βάση το όνομα των μαύρων υποκειμένων τα οποία εμφανίζονται στις εικόνες, αλλά απουσιάζουν από τις αφηγήσεις περί αυτών.

Η έκθεση είναι μια ευπρόσδεκτη υπενθύμιση ότι οι μαύροι υπήρξαν απαραίτητοι σε χώρες όπως η Γαλλία εδώ και αιώνες, ακόμα κι αν έχουμε αγνοηθεί. Ένας από τους πιο τοξικούς, και τόσο κεντρικούς για τη διαμόρφωση της κοινωνίας μύθους, είναι ότι η Ευρώπη ήταν κάποτε λευκή και καθαρή, μέχρις ότου εισέβαλαν επικίνδυνοι και σκοτεινοί αλλοδαποί που μόλυναν την ιδανική κοινωνία. Μετονομάζοντας τις εικόνες, οι Συνέχεια

Κλασσικό
ρατσισμός,Ανάλυση λόγου,Πολιτική,Τέχνη

Ο Μπετόβεν και οι Ναζί

των B. Winters,  F. Richards και T. Herbert

 

(συμβολή στην κατανόηση της αντιδραστικής μουσικής σκέψης του Λεωνίδα Καβάκου)

 

Μεγάλο μέρος της μουσικής του Μπετόβεν ερμηνεύτηκε από τους Ναζιστές κριτικούς υπό την έννοια ότι εξυπηρετεί έναν γερμανικό μύθο που σημαδευόταν από ένα πολεμοχαρές στοιχείο [στο πρωτότυπο: belligerency, πράγμα που, κατά τη λογική τού Καβάκου, σημαίνει άρειο -σ.τ.μ.]. Ο Arnold Schering υποστήριξε ότι η Πέμπτη Συμφωνία, για Συνέχεια

Κλασσικό
ρατσισμός,Τέχνη

Ριτσισμός και ξενοφοβία

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Αν σας έλεγαν ότι υπάρχει ένα ποίημα που σε έναν από τους πρώτους του στίχους χρησιμοποιείται –και σε αρκετούς υπόλοιπους επανέρχεται σαν ρεφραίν- η φράση «Τι θέλουν στον τόπο μας οι ξένοι», τι θα νομίζατε ότι ήταν εκείνος που το έγραψε;

Αν είστε λογικός άνθρωπος με στοιχειώδη πληροφόρηση για το τι συμβαίνει στον σύγχρονο κόσμο, θα λέγατε ότι μάλλον πρόκειται για κάποιον Χρυσαυγίτη με καλλιτεχνικές ανησυχίες.

Η ορθή απάντηση είναι ότι το ποίημα αυτό πράγματι υπάρχει, και το έγραψε ο Γιάννης Ρίτσος. Φέρει τον γελοίο πομπώδη τίτλο «Διακήρυξη προς το λαό μου και σ’ όλους τους Συνέχεια

Κλασσικό