ποίηση,Πολιτική,Ψυχανάλυση

Η ευγονική δυστοπία της Κατερίνας Γώγου

του Άκη Γαβριηλίδη

Το ποίημα «Θα ’ρθεί καιρός» της Κατερίνας Γώγου είναι ένα από εκείνα στα οποία βασίζεται η αμείωτη υστεροφημία της, αν κρίνουμε από το γεγονός ότι δημοσιεύεται και διακινείται ευρέως στα ΜΚΔ, συχνά διανθισμένο με καρδούλες και λουλουδάκια, κάθε φορά που είναι η επέτειος της γέννησης ή του θανάτου της, ή και χωρίς κάποια αφορμή.

Το ποίημα αυτό είναι διατυπωμένο ως μια απεύθυνση της ποιήτριας στην κόρη της. Φυσικά πρόκειται για επιτελεστική χειρονομία: η απεύθυνση αυτή είναι δημόσια –περιλαμβάνεται σε μια συλλογή που τυπώνεται σε βιβλίο και κυκλοφορεί. Άρα, αποδέκτης των λεγομένων είναι το κοινό, όχι στενά η κόρη.

Από αυτή την άποψη, η χειρονομία αυτή είναι συγκρίσιμη με την αντίστοιχη του Γιάννη Ρίτσου στο «Πρωινό άστρο», για την οποία είχα γράψει παλιότερα –ένα ποίημα επίσης με μεγάλη διασημότητα και Συνέχεια

Κλασσικό
Ηθική,Πολιτική

Ο μόνος μεγάλος άντρας της αριστεράς και της προόδου είναι η Δέσποινα Κουτσούμπα

του Άκη Γαβριηλίδη

Με ενημέρωσαν χθες ότι κάποια κυρία Δέσποινα Κουτσούμπα έκανε μια παραληρηματική ανάρτηση στον λογαριασμό της σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, με την οποία προσάπτει σε εμένα και σε ένα άλλο άτομο ότι … «συντάσσομαι με τους βιαστές της Γεωργίας».

Η αιτίαση ήταν τόσο τερατώδης και αψυχολόγητη, ώστε στην αρχή νόμιζα ότι πρόκειται για κάποιου είδους πλάκα.

Δεν πρόκειται όμως για πλάκα, αλλά για κάτι άλλο, βγαλμένο κατευθείαν μέσα από την παράδοση της νέας δεξιάς και του Ντόναλντ Τραμπ ειδικότερα: για συνειδητή διασπορά ψευδών ειδήσεων, αγγλιστί fake news.

Σε οποιαδήποτε πολιτική ή/ και διανοητική αντιπαράθεση, ακόμα και πολεμική, στοιχειώδης κανόνας

Συνέχεια

Κλασσικό
ποίηση,Γλώσσα,Πολιτική

«Ήσυχα κι απλά»: η χαμπερμασιανή δυστοπία του Γιάννη Ρίτσου

του Άκη Γαβριηλίδη

Το «Καπνισμένο τσουκάλι» είναι μία συλλογή του Γιάννη Ρίτσου που γράφτηκε το διάστημα 1948-49, αλλά μάλλον έγινε περισσότερο γνωστό μετά το 1974 χάρη στη μελοποίησή του από τον Χρήστο Λεοντή. Μέσω της τελευταίας συνεχίζει να φτάνει σ’ εμάς κάθε χρόνο, ενίοτε και πολλές φορές το χρόνο, καθότι επιλέγεται σταθερά ως ηχητική κάλυψη για διάφορες επετείους, κυρίως του Πολυτεχνείου και της 21ης Απριλίου.

Η επανάληψή του μας δίνει τη δυνατότητα να ξανασκεφτούμε τους στίχους του και να αναρωτηθούμε τι λένε (και με την έννοια του τι λένε σε όσες τους μεταδίδουν ή τους ακούνε σήμερα).

Αναφέρομαι ειδικότερα στο γνωστότερο ίσως απόσπασμα, αυτό που έγινε γνωστό με τις πρώτες τέσσερις λέξεις του που αποτελούν και τον τίτλο του τραγουδιού: το «Και να αδελφέ μου».

Αν κοιτάξει κανείς το περιεχόμενό του, θα διαπιστώσει ότι αυτό δεν έχει κάποια ιδιαίτερη –ή τουλάχιστον άμεση- σχέση με την πολιτική, αλλά κυρίως με τη γλώσσα. Ή ίσως με την πολιτική της γλώσσας –μια ορισμένη πολιτική της γλώσσας.

Ναι, αλλά, ακριβώς, ποια;

Το στιχούργημα στην αρχή αναφέρει κάποια αλλαγή, κάποιο συμβάν –άγνωστο ποιο- που έχει ως Συνέχεια

Κλασσικό
πόλεμος,Ιστορία,Μνήμη,Πολιτική

Η προτομή ενός ταγματασφαλίτη δολοφόνου κάτω από τον Λευκό Πύργο

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε παλαιότερο σημείωμα είχαμε αναφερθεί στο ευτυχές –αν και συμπτωματικό- γεγονός ότι μια σειρά από προτομές που μέχρι τότε κοσμούσαν (;) την πλατεία Μακεδονομάχων της Θεσσαλονίκης βρέθηκαν παρατημένες σε μια αποθήκη του δήμου στην περιοχή των Σφαγείων.

Οι προτομές αυτές απεικόνιζαν, ακριβώς, κάποιους από τους αποκαλούμενους «Μακεδονομάχους», και απομακρύνθηκαν από τη θέση τους λόγω των εργασιών για την κατασκευή της στάσης «Βενιζέλου» του μετρό της Θεσσαλονίκης (το οποίο βρίσκεται υπό κατασκευή επί κάποιες δεκαετίες ήδη, και όλα δείχνουν ότι θα συνεχίσει να βρίσκεται για άγνωστο διάστημα ακόμα).

Επειδή όλα τα ωραία πράγματα δεν κρατάνε πολύ, οι προτομές αυτές εδώ και κάμποσο καιρό ανατοποθετήθηκαν με σεβασμό, (έναν σεβασμό που αντιθέτως δεν επιδείχθηκε στα ευρήματα της ρωμαϊκής οδού Decumanus Maximus), όχι όμως στην ίδια θέση αλλά σε μία πολύ πιο κεντρική και ορατή στο αστικό τοπίο της πόλης: στο πάρκο της οδού Τσιρογιάννη, λίγες δεκάδες μέτρα από τον Λευκό Πύργο και την παραλία.

Μία από αυτές τις προτομές απεικονίζει τον Παύλο Γύπαρη.

Είμαι βέβαιος ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων –όπως άλλωστε και των λοιπών Συνέχεια

Κλασσικό
Πολιτική,αρχαιολογία,ανθρωπολογία

Η «καταγωγή του κράτους» δεν υπάρχει  

των Ντέιβιντ Γκρέιμπερ και Ντέιβιντ Ουένγκροου

Για πάνω από έναν αιώνα, κοινωνικοί επιστήμονες και πολιτικοί φιλόσοφοι συζητούν για το ποια είναι η «καταγωγή του κράτους». Οι συζητήσεις αυτές ποτέ δεν κατέληξαν κάπου, ούτε είναι ιδιαίτερα πιθανό να καταλήξουν. Στο σημείο αυτό του βιβλίου μπορούμε τουλάχιστον να καταλάβουμε γιατί. Όπως συμβαίνει και με την «προέλευση της ανισότητας», το να ψάχνουμε την προέλευση του κράτους είναι σαν να κυνηγάμε ένα φάντασμα. Όπως σημειώσαμε στην αρχή του κεφαλαίου, οι Ισπανοί κονκισταδόρες στη νότια Αμερική δεν διανοήθηκαν ποτέ να ρωτήσουν εάν απέναντί τους είχαν «κράτη», εφόσον η έννοια αυτή δεν υπήρχε καν την εποχή εκείνη. Το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσαν, Συνέχεια

Κλασσικό
Ανάλυση λόγου,Μουσική,Πολιτική,θρησκειολογία

O Γκάτσος κήρυκας του μίσους και της παπαρολογίας

του Άκη Γαβριηλίδη

Τις άγιες αυτές μέρες πολλοί/-ές επέλεξαν να τις τιμήσουν δημοσιεύοντας ηλεκτρονικά –συνήθως σε μορφή γραπτή, σπανιότερα τραγουδιστή- στίχους του Νίκου Γκάτσου. Από όσες αναρτήσεις είδα εγώ, κανείς δεν επέλεξε τουλάχιστον το τραγούδι «Μεγάλη Παρασκευή» από το Νυν και Αεί του Ξαρχάκου, ένα τραγούδι εξαιρετικά γοητευτικό μουσικά και ως ένα βαθμό στιχουργικά (περί αυτού κατωτέρω)· προτιμήθηκαν δείγματα από στιχουργήματα της τελευταίας περιόδου της ζωής του, τα οποία εκδόθηκαν ή/ και μελοποιήθηκαν μεταθανάτια.

Τα δείγματα αυτά συνήθως είναι πολύ μέτρια στιχουργικά, ενώ ως επί το πλείστον δεν συνάδουν και πολύ με το πνεύμα του χριστιανισμού ως διδασκαλίας αγάπης και συγχώρεσης. Συχνά συνάδουν περισσότερο με το πνεύμα της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς μιλούν για την έλευση ενός Μεσσία-τιμωρού και εκδικητή. Για να μην πούμε ότι συχνά συνάδουν με πιο πρόσφατα πράγματα: με δυσοίωνες πολιτικές και κοινωνικές ιδεολογίες που κυριάρχησαν κατά τον 20ό αιώνα με ολέθρια αποτελέσματα.

Ας πούμε, αυτό που έδωσε και πήρε ήταν ένα άλλο τραγούδι με το ίδιο θέμα, το οποίο, για να Συνέχεια

Κλασσικό
Πολιτική

Πώς η Νεοελληνική Φιλολογία αντιμετώπισε μια θεωρητική διατριβή ως απειλή

Piano Poetry Pantelis Politics

Το 1979 όλοι οι Νεοελληνιστές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μου είπαν πως, αν ήθελα να εφαρμόσω νεωτεριστικές μεθόδους στην ανάλυση της λογοτεχνίας, θα έπρεπε να το κάνω έξω από την Ελλάδα. Γι αυτό κι εγώ μετανάστευσα τον ίδιο κιόλας χρόνο.

Στο καινούργιο βιβλίο της Η λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο: Η συγκρότηση της επιστήμης της Νεοελληνικής Φιλολογίας (1942-1982) [2022], η διακεκριμένη συνάδελφος Βενετία Αποστολίδου (Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Α.Π.Θ.) αφιερώνει το μισό κεφάλαιο «Η θεωρία της λογοτεχνίας ως πρόκληση» στη διαβόητη κρίση της διατριβής μου στη Φιλοσοφική Θεσσαλονίκης και συνοψίζει τις επικρίσεις που δέχτηκε.

Δημόσια ή προσωπικά, εναντίον της διατριβής τάχτηκαν όλοι οι Καθηγητές που είχαν Νεοελληνικά ενδιαφέροντα – Άλκης Αγγέλου, Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος, Δημήτρης Μαρωνίτης, Παναγιώτης Μουλλάς, Ελένη Παχίνη-Τσαντσάνογλου, Τζίνα Πολίτη, Γιώργος Σαββίδης, Απόστολος Σαχίνης, Γρηγόρης Σηφάκης, Ιωάννης Χασιώτης. (Κάποιοι είχαν σιωπηρές επιφυλάξεις και δεν συμμετείχαν στη διαδικασία, όπως ο Γ.Π.Σ. που άκουσε τη…

Δείτε την αρχική δημοσίευση 706 επιπλέον λέξεις

Κλασσικό
Διεθνείς σχέσεις,Πόλεμος,Πολιτική

Ανάμεσα στον πόλεμο και τον τρόμο: γράμμα από τη Ρωσία

της Οξάνα Τιμοφέεβα

Από την πρώτη μέρα του πολέμου γίνονται διαδηλώσεις σε όλη τη Ρωσία, οι οποίες παίρνουν διάφορες μορφές. Η κύρια μορφή είναι οι καθημερινές «γιορτές» του δρόμου. Οι λέξεις «βαδίζω» ή «κάνω περίπατο» στη σύγχρονη ρωσική πολιτική γλώσσα δηλώνουν πορείες και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας. Η σύγχρονη ρωσική νομοθεσία απαγορεύει τις αντιπολιτευτικές συγκεντρώσεις. Επισήμως, επιτρέπονται μόνο απλές πικετοφορίες, αλλά όσοι τις κάνουν συνήθως συλλαμβάνονται από την αστυνομία. Έτσι, οι άνθρωποι απλώς συνεννοούνται και βγαίνουν στους δρόμους, κινδυνεύοντας να συλληφθούν. Το πρωί της 24ης Φεβρουαρίου, λίγες ώρες μετά την είσοδο των ρωσικών στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος, ο κόσμος συνειδητοποίησε ότι κάτι τερατώδες, αφόρητο είχε συμβεί. Ένας ένας άρχισαν να γράφουν στα κοινωνικά δίκτυα ότι ήρθε η ώρα για μια Συνέχεια

Κλασσικό
Ανάλυση λόγου,Ιστορία,Πολιτική

Οι φανερές σάλτσες (των αποτυχιών) του Καλύβα

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε ένα άρθρο του στην Καθημερινή το οποίο σίγουρα δεν μπορεί να κατηγορηθεί για υπερβολική μετριοφροσύνη, ο –μεταξύ άλλων ιδιοτήτων- πανεπιστημιακός, σύμβουλος του νυν έλληνα πρωθυπουργού και σεναριογράφος τηλεοπτικών ντοκυμανταίρ Στάθης Καλύβας αναρωτιέται με κάθε ειλικρίνεια ποιος είναι ο λόγος της επιτυχίας που συναντά υπό την τελευταία του αυτή ιδιότητα. Και η απάντηση που δίνει είναι η εξής: αιτία είναι μία «μυστική σάλτσα». Η αγγλική αυτή έκφραση, όπως μας εξηγείται,

χρησιμοποιείται για να περιγράψει το πώς μια ελάχιστη παρέμβαση μπορεί να απογειώσει μια συνταγή. Και είναι μυστική, γιατί η αξία της είναι ανυπολόγιστη. Η έκφραση αυτή έχει ενδιαφέρον διότι παραπέμπει σε ένα είδος σοφίας που προκύπτει περίπου μαγικά μέσα από την υπέρβαση των αυτοματισμών και της τυποποποίησης [sic –η τελευταία λέξη με τρία «πο» στο πρωτότυπο. Προσλάβετε επιτέλους έναν επιμελητή κειμένων εκεί στην Καθημερινή, θα είναι cost effective].

Ένα στοιχείο κάπως απρόσμενο, και ίσως αθέλητο, στο λεξιλόγιο αυτής της εισαγωγής, είναι ότι ο Συνέχεια

Κλασσικό
Δημοσιεύσεις αρχείου,Πολιτική,Φιλοσοφία

Deleuze-Negri: To επαναστατικό γίγνεσθαι και τα πολιτικά δημιουργήματα

Μια συνέντευξη του Zιλ Ντελέζ στον Tόνι Νέγκρι

Η συνέντευξη αυτή δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος (άνοιξη 1990) του περιοδικού Futur Anterieur [τετελεσμένος μέλλων], το οποίο εξέδιδε ο Νέγκρι μετά τη φυγή του στο Παρίσι μαζί με μία ομάδα συνεργατών. Μία πρώτη μορφή της συνέντευξης, με αρκετές περικοπές και μετατροπές λόγω χώρου, είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Εποχή το 1995, αμέσως μετά το θάνατο του Ντελέζ. Την αναδημοσιεύουμε εδώ συμπληρωμένη ώστε να υπάρχει και διαδικτυακά στα ελληνικά.

 

Στην πνευματική σας ζωή το πρόβλημα της πολιτικής φαίνεται να ήταν πάντα παρόν. Από τη μια, η συμμετοχή σε κινήματα (φυλακές, ομοφυλόφιλοι, ιταλική αυτονομία, Παλαιστίνιοι), από την άλλη, η συνεχής προβληματοποίηση των θεσμών αλληλοδιαδέχονται και αλληλοδιαπλέκονται μέσα στο έργο σας, από το βιβλίο για τον Χιουμ μέχρι αυτό για τον Φουκώ. Από πού γεννιέται αυτή η συνεχής προσέγγιση στο ζήτημα της πολιτικής και πώς καταφέρνει να παραμείνει εκεί σε όλη την πορεία της δουλειάς σας; Γιατί η σχέση κίνημα/ θεσμοί είναι πάντα προβληματική; Συνέχεια

Κλασσικό