Ανάλυση λόγου,Μουσική,Πολιτική

Η μουσική τραπ και το χειραφετητικό της δυναμικό

του Jernej Kaluža

Η ραπ μουσική, και η κουλτούρα διασημότητας που την συνοδεύει, παρουσίαζε πάντοτε μια πραγματικότητα συνδεδεμένη με δύο άκρα: την πραγματικότητα της ζωής που ζουν τα «αλάνια» στους δρόμους, από τη μια πλευρά, και μια συγκεκριμένη εκδοχή του «αμερικάνικου ονείρου» που συνίσταται στην αναρρίχηση από κάτω προς τα πάνω, από την άλλη. Το παρόν άρθρο διερευνά τους λόγους για τους οποίους η μουσική τραπ, η οποία ξεκίνησε ως μια παραλλαγή της ραπ στα νότια των ΗΠΑ, με το συγκεκριμένο μείγμα ηδονισμού και μηδενισμού, σκοταδιού και χαράς, αρχίζει να γίνεται η μουσική των καιρών μας. Υποστηρίζει ότι αυτό δεν είναι τυχαίο: η διπλή πραγματικότητα, η σκληρή πραγματικότητα του να ζεις σε μια «παγίδα» [trap] από τη μια και η εξιδανικευμένη, ονειρική πραγματικότητα γεμάτη χρυσάφι και διαμάντια από την άλλη, είναι η κύρια αλληγορία της «πραγματικής» ζωής στον ύστερο καπιταλισμό. Πώς να βγούμε από την παγίδα; Στο άρθρο, διερευνώ ορισμένα κρίσιμα προβλήματα της σύγχρονης θεωρίας σχετικά με τις ταξικές και φυλετικές διαφορές και υποστηρίζω ότι μπορούμε να εξαγάγουμε εκτεταμένα κοινωνικά, πολιτικά και θεωρητικά συμπεράσματα από την ερμηνεία μιας μουσικής που συχνά παρουσιάζεται ως απολιτική, κενή και κακής ποιότητας. Η ερμηνεία της σύγχρονης εξέλιξης στην ποπ κουλτούρα θα συνδυαστεί με αναγνώσεις θεωρητικών όπως οι Φουκώ, M’μπέμπε, Μπαλιμπάρ, Mαρξ, Moρέττι και Ντελέζ-Γκουατταρί. Υποστηρίζω ότι η ταύτιση με την τραπ μουσική, ακόμα κι αν φαίνεται κομφορμιστική και Συνέχεια

Κλασσικό
σεξισμός,Ανάλυση λόγου,Πολιτική

Η θλιβερή δήλωση του Σιμαρδάνη είναι η καλύτερη απόδειξη ότι χρειάζονται τα gay pride

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε διάφορα ΜΚΔ είδα να διακινείται από χθες –μέρα του Athens Pride- ένα κείμενο που αποδιδόταν σε κάποιον Χρήστο Σιμαρδάνη. Όπως διαπίστωσα εκ των υστέρων, επρόκειτο για ανάρτηση που είχε κάνει ο –μέχρι τώρα άγνωστος σε μένα- ηθοποιός πριν από λίγα χρόνια, όσο ζούσε ακόμη, και η οποία είχε γνωρίσει και τότε μεγάλη δημοσιότητα (π.χ. το Ποντίκι την αναπαρήγαγε χαρακτηρίζοντάς την «απίστευτη» –προφανώς με την θετική έννοια του όρου, αλλά χωρίς κανένα περαιτέρω σχόλιο που να εξηγεί τι ακριβώς βρίσκει ο συντάκτης απίστευτο).

Η ανάρτηση έλεγε τα εξής:

Συνέχεια

Κλασσικό
Πολιτική

Έφυγε η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα· επιτέλους θα αναπαυθούμε

του Άκη Γαβριηλίδη

Μια φορά, πριν από πολλά χρόνια (πρέπει να ήταν γύρω στο 1990) είχα βρεθεί για λίγες μέρες στην Αθήνα, και είπα μεταξύ άλλων να επισκεφθώ την Εθνική Πινακοθήκη. Αν θυμάμαι καλά πρέπει να είχε μία έκθεση με έργα Γκρέκο. Πήγα στη σχετική αίθουσα, και τη στιγμή εκείνη βρισκόταν εκεί μία τάξη δημοτικού· τα παιδάκια ήταν καθισμένα κατάχαμα, όπως και η νεαρή εκπαιδευτικός, φυσικά με τα απλά καθημερινά της ρούχα, η οποία τους εξηγούσε τον σχετικό πίνακα.

Ενόσω μιλούσε, πλησίασε από πίσω της μία κυρία, η οποία σημειολογικά αποτελούσε την απόλυτή της αντίθεση –αρκετά μεγαλύτερη, αρκετά βαρύτερη, με εμφάνιση «επίσημη», ταγιέρ και τα μαλλιά της κότσο-, έσκυψε και της είπε: «αν θέλετε πηγαίντε στη διπλανή αίθουσα, διότι τώρα έχω να κάνω την επίσημη ξενάγηση στον διάδοχο του ιορδανικού θρόνου».

Η δασκάλα δεν ταράχτηκε, και χαμογελαστή της απάντησε: «κανένα πρόβλημα, περιμένετε λίγο, σε Συνέχεια

Κλασσικό
πόλεμος,Διεθνείς σχέσεις,Πολιτική

Ο μύθος του «εμφυλίου πολέμου» στην Ουκρανία

 του Yavor Tarinski

Ένας από τους πιο συνηθισμένους μύθους σχετικά με τη ρωσο-ουκρανική σύγκρουση είναι ότι το 2014 ξέσπασε ένας κανονικός εμφύλιος πόλεμος στην Ανατολική Ουκρανία, στην περιοχή του Ντονμπάς. Κόσμος πού δεν έχει πρόσβαση σε ρωσόφωνα μέσα πιθανών να έχει πέσει θύμα της ακροδεξιάς η σταλινικής φίλο-πουτινικής παραπληροφόρησης. Υπάρχει ένας συντριπτικός όγκος δεδομένων (δηλαδή το λένε μέχρι και οι ίδιοι πρωταγωνιστές αυτών των γεγονότων) που δείχνει πώς τα πρώτα στάδια της σύγκρουσης δεν υποκινήθηκαν από τους ίδιους τους κατοίκους του Ντονμπάς, αλλά από παραστρατιωτικές ακροδεξιές ομάδες, που αποτελούνταν κυρίως από Ρώσους πολίτες. Στην ουσία το 2014 η Ρωσία βάζει εμπρός το πρώτο στάδιο ενός σχεδίου:

– Στο αρχικό στάδιο, προσπαθεί να δημιουργήσει ημιαυτόνομες οντότητες («λαϊκές δημοκρατίες») Συνέχεια

Κλασσικό
ποίηση,Πολιτική,Ψυχανάλυση

Η ευγονική δυστοπία της Κατερίνας Γώγου

του Άκη Γαβριηλίδη

Το ποίημα «Θα ’ρθεί καιρός» της Κατερίνας Γώγου είναι ένα από εκείνα στα οποία βασίζεται η αμείωτη υστεροφημία της, αν κρίνουμε από το γεγονός ότι δημοσιεύεται και διακινείται ευρέως στα ΜΚΔ, συχνά διανθισμένο με καρδούλες και λουλουδάκια, κάθε φορά που είναι η επέτειος της γέννησης ή του θανάτου της, ή και χωρίς κάποια αφορμή.

Το ποίημα αυτό είναι διατυπωμένο ως μια απεύθυνση της ποιήτριας στην κόρη της. Φυσικά πρόκειται για επιτελεστική χειρονομία: η απεύθυνση αυτή είναι δημόσια –περιλαμβάνεται σε μια συλλογή που τυπώνεται σε βιβλίο και κυκλοφορεί. Άρα, αποδέκτης των λεγομένων είναι το κοινό, όχι στενά η κόρη.

Από αυτή την άποψη, η χειρονομία αυτή είναι συγκρίσιμη με την αντίστοιχη του Γιάννη Ρίτσου στο «Πρωινό άστρο», για την οποία είχα γράψει παλιότερα –ένα ποίημα επίσης με μεγάλη διασημότητα και Συνέχεια

Κλασσικό
Ηθική,Πολιτική

Ο μόνος μεγάλος άντρας της αριστεράς και της προόδου είναι η Δέσποινα Κουτσούμπα

του Άκη Γαβριηλίδη

Με ενημέρωσαν χθες ότι κάποια κυρία Δέσποινα Κουτσούμπα έκανε μια παραληρηματική ανάρτηση στον λογαριασμό της σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, με την οποία προσάπτει σε εμένα και σε ένα άλλο άτομο ότι … «συντάσσομαι με τους βιαστές της Γεωργίας».

Η αιτίαση ήταν τόσο τερατώδης και αψυχολόγητη, ώστε στην αρχή νόμιζα ότι πρόκειται για κάποιου είδους πλάκα.

Δεν πρόκειται όμως για πλάκα, αλλά για κάτι άλλο, βγαλμένο κατευθείαν μέσα από την παράδοση της νέας δεξιάς και του Ντόναλντ Τραμπ ειδικότερα: για συνειδητή διασπορά ψευδών ειδήσεων, αγγλιστί fake news.

Σε οποιαδήποτε πολιτική ή/ και διανοητική αντιπαράθεση, ακόμα και πολεμική, στοιχειώδης κανόνας

Συνέχεια

Κλασσικό
ποίηση,Γλώσσα,Πολιτική

«Ήσυχα κι απλά»: η χαμπερμασιανή δυστοπία του Γιάννη Ρίτσου

του Άκη Γαβριηλίδη

Το «Καπνισμένο τσουκάλι» είναι μία συλλογή του Γιάννη Ρίτσου που γράφτηκε το διάστημα 1948-49, αλλά μάλλον έγινε περισσότερο γνωστό μετά το 1974 χάρη στη μελοποίησή του από τον Χρήστο Λεοντή. Μέσω της τελευταίας συνεχίζει να φτάνει σ’ εμάς κάθε χρόνο, ενίοτε και πολλές φορές το χρόνο, καθότι επιλέγεται σταθερά ως ηχητική κάλυψη για διάφορες επετείους, κυρίως του Πολυτεχνείου και της 21ης Απριλίου.

Η επανάληψή του μας δίνει τη δυνατότητα να ξανασκεφτούμε τους στίχους του και να αναρωτηθούμε τι λένε (και με την έννοια του τι λένε σε όσες τους μεταδίδουν ή τους ακούνε σήμερα).

Αναφέρομαι ειδικότερα στο γνωστότερο ίσως απόσπασμα, αυτό που έγινε γνωστό με τις πρώτες τέσσερις λέξεις του που αποτελούν και τον τίτλο του τραγουδιού: το «Και να αδελφέ μου».

Αν κοιτάξει κανείς το περιεχόμενό του, θα διαπιστώσει ότι αυτό δεν έχει κάποια ιδιαίτερη –ή τουλάχιστον άμεση- σχέση με την πολιτική, αλλά κυρίως με τη γλώσσα. Ή ίσως με την πολιτική της γλώσσας –μια ορισμένη πολιτική της γλώσσας.

Ναι, αλλά, ακριβώς, ποια;

Το στιχούργημα στην αρχή αναφέρει κάποια αλλαγή, κάποιο συμβάν –άγνωστο ποιο- που έχει ως Συνέχεια

Κλασσικό
πόλεμος,Ιστορία,Μνήμη,Πολιτική

Η προτομή ενός ταγματασφαλίτη δολοφόνου κάτω από τον Λευκό Πύργο

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε παλαιότερο σημείωμα είχαμε αναφερθεί στο ευτυχές –αν και συμπτωματικό- γεγονός ότι μια σειρά από προτομές που μέχρι τότε κοσμούσαν (;) την πλατεία Μακεδονομάχων της Θεσσαλονίκης βρέθηκαν παρατημένες σε μια αποθήκη του δήμου στην περιοχή των Σφαγείων.

Οι προτομές αυτές απεικόνιζαν, ακριβώς, κάποιους από τους αποκαλούμενους «Μακεδονομάχους», και απομακρύνθηκαν από τη θέση τους λόγω των εργασιών για την κατασκευή της στάσης «Βενιζέλου» του μετρό της Θεσσαλονίκης (το οποίο βρίσκεται υπό κατασκευή επί κάποιες δεκαετίες ήδη, και όλα δείχνουν ότι θα συνεχίσει να βρίσκεται για άγνωστο διάστημα ακόμα).

Επειδή όλα τα ωραία πράγματα δεν κρατάνε πολύ, οι προτομές αυτές εδώ και κάμποσο καιρό ανατοποθετήθηκαν με σεβασμό, (έναν σεβασμό που αντιθέτως δεν επιδείχθηκε στα ευρήματα της ρωμαϊκής οδού Decumanus Maximus), όχι όμως στην ίδια θέση αλλά σε μία πολύ πιο κεντρική και ορατή στο αστικό τοπίο της πόλης: στο πάρκο της οδού Τσιρογιάννη, λίγες δεκάδες μέτρα από τον Λευκό Πύργο και την παραλία.

Μία από αυτές τις προτομές απεικονίζει τον Παύλο Γύπαρη.

Είμαι βέβαιος ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Θεσσαλονικέων –όπως άλλωστε και των λοιπών Συνέχεια

Κλασσικό
Πολιτική,αρχαιολογία,ανθρωπολογία

Η «καταγωγή του κράτους» δεν υπάρχει  

των Ντέιβιντ Γκρέιμπερ και Ντέιβιντ Ουένγκροου

Για πάνω από έναν αιώνα, κοινωνικοί επιστήμονες και πολιτικοί φιλόσοφοι συζητούν για το ποια είναι η «καταγωγή του κράτους». Οι συζητήσεις αυτές ποτέ δεν κατέληξαν κάπου, ούτε είναι ιδιαίτερα πιθανό να καταλήξουν. Στο σημείο αυτό του βιβλίου μπορούμε τουλάχιστον να καταλάβουμε γιατί. Όπως συμβαίνει και με την «προέλευση της ανισότητας», το να ψάχνουμε την προέλευση του κράτους είναι σαν να κυνηγάμε ένα φάντασμα. Όπως σημειώσαμε στην αρχή του κεφαλαίου, οι Ισπανοί κονκισταδόρες στη νότια Αμερική δεν διανοήθηκαν ποτέ να ρωτήσουν εάν απέναντί τους είχαν «κράτη», εφόσον η έννοια αυτή δεν υπήρχε καν την εποχή εκείνη. Το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσαν, Συνέχεια

Κλασσικό
Ανάλυση λόγου,Μουσική,Πολιτική,θρησκειολογία

O Γκάτσος κήρυκας του μίσους και της παπαρολογίας

του Άκη Γαβριηλίδη

Τις άγιες αυτές μέρες πολλοί/-ές επέλεξαν να τις τιμήσουν δημοσιεύοντας ηλεκτρονικά –συνήθως σε μορφή γραπτή, σπανιότερα τραγουδιστή- στίχους του Νίκου Γκάτσου. Από όσες αναρτήσεις είδα εγώ, κανείς δεν επέλεξε τουλάχιστον το τραγούδι «Μεγάλη Παρασκευή» από το Νυν και Αεί του Ξαρχάκου, ένα τραγούδι εξαιρετικά γοητευτικό μουσικά και ως ένα βαθμό στιχουργικά (περί αυτού κατωτέρω)· προτιμήθηκαν δείγματα από στιχουργήματα της τελευταίας περιόδου της ζωής του, τα οποία εκδόθηκαν ή/ και μελοποιήθηκαν μεταθανάτια.

Τα δείγματα αυτά συνήθως είναι πολύ μέτρια στιχουργικά, ενώ ως επί το πλείστον δεν συνάδουν και πολύ με το πνεύμα του χριστιανισμού ως διδασκαλίας αγάπης και συγχώρεσης. Συχνά συνάδουν περισσότερο με το πνεύμα της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς μιλούν για την έλευση ενός Μεσσία-τιμωρού και εκδικητή. Για να μην πούμε ότι συχνά συνάδουν με πιο πρόσφατα πράγματα: με δυσοίωνες πολιτικές και κοινωνικές ιδεολογίες που κυριάρχησαν κατά τον 20ό αιώνα με ολέθρια αποτελέσματα.

Ας πούμε, αυτό που έδωσε και πήρε ήταν ένα άλλο τραγούδι με το ίδιο θέμα, το οποίο, για να Συνέχεια

Κλασσικό