Εθνικισμός,αρχαιολογία

Οι κελτικοί σταυροί της Νέας Χαλκηδόνας: ένα α-μνημείο

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Στο νομό Θεσσαλονίκης, λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη προς τα βορειοδυτικά, υπάρχει ένα χωριό που λέγεται Νέα Χαλκηδόνα. Κατά την Βικιπαίδεια, η ονομασία αυτή δόθηκε το 1926, όταν εγκαταστάθηκαν εκεί πρόσφυγες της Λωζάννης από διάφορες περιοχές, αλλά κυρίως από την παλιά Χαλκηδόνα. Κατά την ίδια πηγή, για το χωριό αναφέρονται όχι ένα, αλλά δύο παλαιότερα ονόματα: Γιάλετζικ και Ιλιτζίεβο, στα τουρκικά και στα «ανύπαρκτα» ντόπια αντίστοιχα.

H Xαλκηδόνα-χωριό υπάγεται στον καποδιστριακό δήμο της Χαλκηδόνας, δεν είναι όμως η έδρα του· ως τέτοια ορίστηκε το τέως Κουφάλοβο, το οποίο μετονομάστηκε, κατά τρόπο όχι ιδιαίτερα ευφάνταστο, σε «Κουφάλια».

Όταν ήμουν παιδί, υπήρχε η φήμη ότι στη Χαλκηδόνα μπορεί κανείς να φάει εξαιρετικά σουβλάκια (με την βορειοελλαδική έννοια του όρου). Δεν ξέρω πού υποτίθεται ότι βασιζόταν αυτή η υπεροχή, δεδομένου ότι, για να φτιάξεις σουβλάκια (/καλαμάκια), δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη επιδεξιότητα· λογικά, δε, οι χασαποταβέρνες της περιοχής τα ίδια κρέατα θα πρέπει να χρησιμοποιούσαν σε σχέση με τα γύρω χωριά. Εν πάση όμως περιπτώσει, μέσω της συνήθειας και της επανάληψης οι Θεσσαλονικείς είχαν πειστεί ότι υπήρχε κάποιο μυστικό στα χαλκηδονιακά σουβλάκια. Μεταξύ αυτών και οι γονείς μου. Έτσι, σε αμέτρητες εκδρομές θυμάμαι να κάνουμε τη σχετική στάση στο γυρισμό και να ενισχύουμε την τοπική οικονομία.

Αυτό που δεν ήταν καθόλου γνωστό, ούτε σε μένα ούτε σε πολλούς άλλους από τους καταναλωτές σουβλακίων, και που έμαθα πολλά χρόνια αργότερα, ήταν ότι στη Νέα Χαλκηδόνα υπήρχε ένα μυστικό, όχι κοινό αλλά κανονικό, «μυστικό» μυστικό, το οποίο όσοι ήξεραν φρόντιζαν να το κρατήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο μυστικό· μερικοί δε προσπαθούσαν ευσυνείδητα να το εξαφανίσουν, με αρκετή αλλά όχι πλήρη επιτυχία (μέχρι στιγμής). Αυτό ήταν ένα σύνολο από ογκώδεις πέτρινους σταυρούς εγγεγραμμένους σε κύκλο, από αυτούς που λέμε περιγραφικά «κελτικού τύπου», προφανώς υπολείμματα από κάποιο νεκροταφείο, στην είσοδο του χωριού. Εδώ και κάποια χρόνια, από τη στιγμή που «ανακαλύφθηκε» και άρχισε να συζητιέται η ύπαρξή τους, επικράτησε γι’ αυτούς η ονομασία «βογομιλικοί» –ανακριβώς, όπως υποστηρίζουν κάποιοι. (Είχα στο μυαλό μου κατά καιρούς να ρωτήσω σχετικά τον Ζάχο, αλλά όλο το ξεχνάω).

Προσωπικά έχω επισκεφθεί δύο φορές τον χώρο, από τη στιγμή που πληροφορήθηκα προφορικά την ύπαρξή του.

Πρόκειται φυσικά για έναν χώρο με ευρήματα αρχαιολογικής σημασίας. Ωστόσο, είναι το ακριβές αντίθετο από αυτό που συνήθως ορίζουμε ως «αρχαιολογικό χώρο».

Ακούγοντας αυτόν τον όρο, φανταζόμαστε μια περίφραξη, ένα εκδοτήριο εισιτηρίων/ κατάστημα αντιγράφων ή σουβενίρ, έναν συνοδευτικό λόγο, είτε σε μορφή φυλλαδίων και επεξηγηματικών καρτελών κάτω από τα εκθέματα στα ελληνικά ή/ και σε άλλες γλώσσες, είτε από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα του επίσημου εκπαιδευτικού μηχανισμού (σχολεία, ραδιόφωνα, τηλεοράσεις κ.λπ.), και πλήθη επισκεπτών. Εδώ δεν υπήρχε τίποτε απ’ όλα αυτά. Δεξιά ένα χωράφι, αριστερά ένα χωράφι, και στη μέση του πουθενά, διάσπαρτοι, παρατημένοι κάποιοι σταυροί –στη δεύτερη επίσκεψη αισθητά λιγότεροι από την πρώτη. Και, κυρίως, πλήρης σιωπή και ερημιά. Κυριολεκτική και μεταφορική.

Αυτό το τελευταίο από μόνο του δεν είναι κακό. Το να μην έχουμε μια φλυαρία που (προ)καταλαμβάνει όλον τον χώρο και εντάσσει τα πάντα στα κουτάκια τους ίσως αφήνει περισσότερο χώρο στην (αντι)αρχαιολογική μας φαντασία.

Επιπλέον, όμως, η σιωπή αυτή μας επιτρέπει, και μας ενθαρρύνει, να σκεφτούμε κάποια πράγματα για τον ίδιο τον αρχαιολογικό θεσμό.

Η ανάδειξη και η αξιοποίηση αυτού του μυστικού πιθανότατα θα απέφερε στην τοπική οικονομία πολλαπλάσια κέρδη απ’ όσα έβγαλε από όλα μαζί τα σουβλάκια που πούλησε όλα αυτά τα χρόνια. Εξάλλου, θα τόνωνε και την ίδια την πώληση σουβλακίων, μεταξύ άλλων. Ωστόσο, αντίθετα απ’ ό,τι νομίζουμε καμιά φορά, η οργανωμένη και η «απ’ τα κάτω» αρχαιολατρία μας δεν έχει μόνο γνώμονα το κέρδος: ο ιδεολογικός κίνδυνος να αποκαλυφθεί ότι η μακεδονική γη κρύβει και ευρήματα που δεν είναι τρισχιλιετώς ελληνικά ή/ και ορθόδοξα χριστιανικά είναι τόσο επίφοβος, που η επιταγή αποφυγής του προέχει έναντι της τόνωσης του τουρισμού –του αποκαλούμενου και «βαριά βιομηχανία της χώρας μας».

 
Νέα Χαλκηδόνα
Φωτογραφία: Μαρία Σαρρή

Πρώτη δημοσίευση στο ένθετο Docville της εφημερίδας Documento της 7/8/22.

Είναι ενδιαφέρον, και συναφές με το επιχείρημα, ότι ο γενικός τίτλος του αφιερώματος στο οποίο εντάχθηκε το σημείωμά μου, μαζί με άλλες οκτώ αντίστοιχες συμβολές, είχε τίτλο «Η σιωπηλή ομορφιά των μαρμάρων» και ως περιγραφή τη φράση «Αρχαίας Ελλάδος περιήγησις». Ωστόσο, αυτό που είχαν ζητήσει από μένα οι υπεύθυνοι της έκδοσης κατά την επικοινωνία μας ήταν απλώς ένα κείμενο με «βιωματικό-περιηγητικό θέμα για αγαπημένους αρχαιολογικούς χώρους», χωρίς να αναφέρεται κάτι για μάρμαρα ή για αρχαία Ελλάδα. Ενδεικτικό τού ότι, όποτε μιλάμε για αρχαιολογικούς χώρους, αυτονόητα θεωρούμε ότι αυτοί μόνο με αυτά τα δύο στοιχεία μπορούν να συνδέονται.

Κλασσικό

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.