Γλώσσα

Ὁποία αὖθις πομφόλυξ, ὦ Μπαμπινιῶτα, ἐκ τοῦ σοῦ στόματος ἐξενήνεκται περί τῶν Λιγνάδου ἂθλων;

ὑπό Χαραλάμπους τοῦ Γαβριηλίδου Θεσσαλονικέως

Την εποχή που ο Δημήτρης Λιγνάδης βρισκόταν σε θέση παντοδυναμίας, (στην οποία ο ίδιος είχε κάνει τα πάντα για να τον φέρει και να τον διατηρήσει, μέσω επίμονου και δημόσιου lobbying), πριν γίνουν γνωστά -σε όσους δεν ήταν- τα ανδραγαθήματά του και εκπέσει από αυτήν, ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης είχε γράψει ένα εκτενές σημείωμα σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, στο οποίο εξυμνούσε τη σκηνοθεσία του στον «Οιδίποδα Τύραννο». Σε αυτό, μεταξύ άλλων επαινούσε τη γλώσσα της παράστασης ως «λιτή, εύληπτη, ορθά εξενεγμένη [υπογραμμίζω εγώ], με ανάδειξη και φράσεων τού πρωτοτύπου οργανικά ενταγμένων».

Το σημείωμα αυτό το πρόσεξα πρόσφατα, και, όταν έφτασα στη συγκεκριμένη πρόταση, χρειάστηκε να διαβάσω τρεις και τέσσερις φορές την υπογραμμισμένη λέξη, και να επιστρατεύσω όσα αρχαία θυμόμουν από το λύκειο, για να συνειδητοποιήσω ότι μάλλον δεν πρόκειται για τυπογραφικό λάθος, αλλά αποτελεί τύπο του ρήματος εκφέρομαι. Ή τουλάχιστον, με αυτή την πεποίθηση και την πρόθεση το έγραψε ο συντάκτης.

Ποιον τύπο όμως, και σε ποια ακριβώς γλώσσα;

Στα αρχαία, το ρήμα φέρω είναι ανώμαλο, έχει αόριστο και παρακείμενο (όπως και μέλλοντα) από άλλο θέμα: στη μέση φωνή εξοίσομαι, εξηνέχθην, εξενήνεγμαι. Οπότε η μετοχή του παθητικού παρακειμένου θα πρέπει να κάνει εξενηνεγμένος/-η/-ο.

Τύπος «εξενεγμένος» δεν φαίνεται να υπάρχει ούτε στα αρχαία, ούτε στα νέα, ούτε στα μεσαιωνικά ή σε οποιαδήποτε άλλη ποικιλία της ελληνικής. Πάντως εγώ δεν τον έχω ακούσει ποτέ. Προφανώς αποτελεί νεολογισμό του συντάκτη, με τον οποίο φαντάζομαι ότι επιχειρεί και αυτός να κάνει ό,τι τον ενθουσίασε στην παράσταση: να «εντάξει οργανικά» αρχαιοφανείς τύπους στην καθημερινή μας γλώσσα, ενδιάμεσους μεταξύ αρχαίας και δημοτικής, σύμφωνα με την πιο κλασική παράδοση του καθαρευουσιανισμού (πρβλ. τύπους όπως οψάριον, ομμάτιον κ.λπ. που είχε εισηγηθεί ο Κοραής).

Εάν πάντως μια τέτοια «οργανική ένταξη» ήταν ο στόχος του, δεν φαίνεται να τον πέτυχε. Είναι ενδεικτικό ότι η ανάρτηση έχει σχεδόν πεντακόσιες θετικές αντιδράσεις από αναγνώστ(ρι)ες, εκ των οποίων κανείς δεν είχε την περιέργεια να ρωτήσει τι σημαίνει αυτή η λέξη. Κανείς δεν εξέφρασε κάποιο ενδιαφέρον, δεν σταμάτησε σε αυτή τη λέξη είτε θετικά είτε αρνητικά, είτε για να διαμαρτυρηθεί είτε για να πει «α, τι ωραία επινόηση, θα την υιοθετήσω κι εγώ».

Επειδή μου φαίνεται απίθανο να αντιλήφθηκαν όλοι τι (υποτίθεται ότι) σημαίνει αυτή η λέξη, νομίζω ότι τα λάικ αυτά είναι από κεκτημένη ταχύτητα· τα περισσότερα μπαίνουν «αβλεπί», λόγω της φήμης που ήδη έχει ο συντάκτης. Άρα, οφείλονται σε οπαδούς, όχι σε ανθρώπους που κάθησαν να ασχοληθούν με το περιεχόμενο και να σκεφτούν πάνω σ’ αυτό. Από την άλλη, οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι, ίσως από φόβο μην κριθούν ανελλήνιστοι, ντράπηκαν να ρωτήσουν, και έτσι η επινόηση έπεσε στο κενό.

Έχω την εντύπωση ότι άνθρωπος που χρησιμοποιεί τέτοιες λέξεις σε ένα σημείωμα στο φ/μπ, μάλλον έχει χάσει την επαφή με την γλωσσική πραγματικότητα, με το τι είναι οικείο και αποδεκτό στο σημερινό γλωσσικό αίσθημα ιδίως όσων είναι κάτω από 30.

Αν και, στη συγκεκριμένη ανάρτηση, όπως και σε άλλες ανάλογες, το κυριότερο πρόβλημα είναι η απόσταση όχι από την γλωσσική, αλλά από την κοινωνική πραγματικότητα. Όπως φαίνεται από την κατάληξή του:

Ελπίζω η νέα Κυβέρνηση να αξιοποιήσει ανθρώπους όπως ο Δημήτρης Λιγνάδης και ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης στα θεατρικά μας πράγματα. Δεν θα δώσει∙ έχει μόνο να  πάρει από τη γνώση τους, την πείρα, την τέχνη τους και την ουσιαστική σχέση τους με τον πολιτισμό μας.

Διαβάζοντας τις γραμμές αυτές σήμερα, μόλις ενάμισι χρόνο αργότερα, δεν έχει κανείς ούτε τη διάθεση να χαμογελάσει πικρά όταν αναρωτηθεί τι ακριβώς πήρε η κυβέρνηση, και η ελληνική κοινωνία και ο πολιτισμός γενικότερα, από την αξιοποίηση του Λιγνάδη. Και ακόμα λιγότερο έχει κανείς διάθεση να χαμογελάσει αν ψάξει τι, αν κάτι, έχει να πει ο τότε -σε ένα τόσο πρόσφατο τότε- υμνητής τού, κατά δήλωσή του, εθισμένου στο σεξ οπαδού του αρχαιοελληνικού έρωτα, για όσα φέρνει στο φως το ελληνικό me too, αυτός που κατά τα λοιπά είναι τόσο λαλίστατος επί γενικών θεμάτων επικαιρότητας.

Κλασσικό

2 σκέψεις σχετικά με το “Ὁποία αὖθις πομφόλυξ, ὦ Μπαμπινιῶτα, ἐκ τοῦ σοῦ στόματος ἐξενήνεκται περί τῶν Λιγνάδου ἂθλων;

Γράψτε απάντηση στο Α.Γ. Ακύρωση απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.