Αρχαιογνωσία,Γλώσσα

Όλες οι γλώσσες έχουν λέξεις για τη νέα κοτσάνα του Μπαμπινιώτη

του Άκη Γαβριηλίδη

Σε ανάρτησή του σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο εθνικός μας γλωσσολόγος, μέσα στην πολυπραγμοσύνη του, την «προσκυνηματική» του διάθεση απέναντι στη γλώσσα (του) και τη λαχτάρα του να δείξει ότι αυτός την έχει μεγαλύτερη από τα άλλα παιδάκια, διέπραξε νέα κοτσάνα την οποία θα μπορούσε να είχε αποφύγει με στοιχειώδη προσοχή.

Με την εισαγωγή της ανάρτησης, ο Μπαμπινιώτης επιλέγει ως θέμα του την αγγλική έκφραση «The Greeks must have a word for it» (την παραθέτει με αυτή τη διατύπωση, η οποία όπως θα δούμε είναι ανακριβής) και υπόσχεται να εξηγήσει την προέλευσή της. Ακριβέστερα: όχι την προέλευση της ίδιας της έκφρασης, η οποία θεωρεί δεδομένο ότι έγκειται στην πεποίθηση των «Άγγλων» περί του ανυπέρβλητου πλούτου της ελληνικής γλώσσας, αλλά την προέλευση αυτής της τελευταίας πεποίθησης. Και για να το κάνει αυτό αρχίζει να κατεβάζει τον … φον Βιλλαμόβιτς, τους Λίντελλ-Σκοττ και διάφορες γνωστές λερναίες τερατολογίες για τις χιλιάδες των λέξεων και των σημασιών που διαθέτει η υπερένδοξη τρισχιλιετής.

Πλην όμως, η βασική του αυτή υπόθεση, την οποία ξεπετάει με συνοπτικές διαδικασίες –και χωρίς να δίνει καμία πηγή- για να ασχοληθεί με το δεύτερο ερώτημα, είναι εσφαλμένη.

Εάν ο κ. επίτιμος είχε μπει στον κόπο να ψάξει απλώς στο Γκουγκλ, θα έβρισκε ότι η προέλευση της έκφρασης βρίσκεται σε πράγματα που συνέβησαν όχι στην αρχαιότητα, ούτε καν στην Αναγέννηση ή το Διαφωτισμό, αλλά μέσα στον εικοστό αιώνα. Και ότι την έκφραση αυτή οι «Άγγλοι» ­­–ορθότερα, οι Αμερικανοί, και γενικώς οι αγγλόφωνοι- δεν την λένε «όταν ψάχνουν να βρουν μια λέξη για να αποδώσουν μια νέα σημασία και δεν βρίσκουν να υπάρχει τέτοια λέξη στη γλώσσα τους», αλλά αντιθέτως όταν ψάχνουν να βρουν κάποιον ευφημισμό να εκφράσουν ένα νόημα που κρίνεται χυδαίο και άσεμνο.

Σύμφωνα με μία αναλυτική και πειστική ανάρτηση σε μπλογκ, με τον χαρακτηριστικό τίτλο What is the “It” the Greeks had a word for? And what does that saying come from?, η έκφραση αυτή, η οποία για την ακρίβεια είναι “the Greeks had a word for it” (ή ενίοτε have αντί για had, αλλά πάντως χωρίς must), προέρχεται από τον τίτλο ενός θεατρικού έργου της Ζόι Έικινς που ανέβηκε στο Μπροντγουέι το 1930, και ότι στη συγγραφέα αυτή αποδίδεται γενικώς η επινόηση της φράσης. Ο τίτλος αυτός επελέγη για να παρακαμφθεί ο αυστηρός κώδικας Χέιζ που ίσχυε τότε για τα θεατρικά και κινηματογραφικά θεάματα: το έργο αναφέρεται στις προσπάθειες τριών νεαρών γυναικών να προσελκύσουν ερωτικά και, εν τέλει, να παντρευτούν πλούσιους γαμπρούς (πράγμα που αντανακλάται και στον τίτλο μιας κινηματογραφικής ταινίας που γυρίστηκε αργότερα με βάση αυτό το έργο: How to Marry a Millionaire). Γι’ αυτό, στην αρχική μορφή του τίτλου, η έκφραση εμφανιζόταν σε μία άλλη, τρίτη παραλλαγή: The Greeks Had a Word for Them.

Η επινόηση αυτού του τίτλου λοιπόν δεν βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι αρχαίοι Έλληνες διέθεταν «πολλές λέξεις» ή, έστω, «πολλές σημασίες», αλλά στην πεποίθηση ότι είχαν υπέρμετρη και άτακτη σεξουαλική δραστηριότητα (ή/ και ότι, ως εκ τούτου, ήταν αθυρόστομοι).

Η γκάφα αυτή ελπίζω να κάνει σοφότερο τον κ. Μπαμπινιώτη, και όλους εμάς, να μην σπεύδουμε να επαφεθούμε στα κλισέ της ευρωκεντρικής/ αποικιοκρατικής ανάγνωσης της κλασικής αρχαιότητας και να μην τα επικαλούμαστε με τόση ευκολία. Διότι σε αυτά τα κλισέ πιθανόν να περιλαμβάνονται και κάποια όχι τόσο κολακευτικά για εμάς.

Ή μάλλον, ούτε καν για εμάς· για τους αρχαίους Έλληνες.

Για εμάς, μόνο όταν παίρνουμε ως δεδομένο ότι οι αρχαίοι Έλληνες είναι «εμείς» και ότι η γλώσσα τους είναι η γλώσσα μας.

MV5BYjlmYmVhZTctYzgwNS00YjdkLTg5MjQtNGZiM2U1MGRkMjA1XkEyXkFqcGdeQXVyMjUxODE0MDY@._V1_

Κλασσικό

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.