Ας πούμε κάτι και για τον επηρμένο ρατσισμό του Καζαντζάκη

του Άκη Γαβριηλίδη

 

Κι εγώ φυσικά το καταδιασκέδασα με το πάθημα των ανοήτων δεξιών γύρω από το «χαμένο σίγμα» της Οδύσειας του Καζαντζάκη.

Από την άλλη, όμως, επειδή αγνοούσα το θέμα, για να καταλάβω τι έτρεχε χρειάστηκε να διαβάσω μερικά σχετικά δημοσιεύματα. Μέσω αυτών πληροφορήθηκα και ένα στοιχείο, άσχετο με το ζήτημα του σ, το οποίο μου προκάλεσε μια σχετική ανατριχίλα.

Όπως αναφέρεται σε ανάρτηση του Νίκου Σαραντάκου, ο Καζαντζάκης το Δεκέμβριο του 1938 –όταν το βιβλίο είχε μόλις εκδοθεί- συνέταξε ένα σημείωμα για την παρουσίασή του. Το σημείωμα αυτό άρχιζε με τη φράση:

Η νέα Οδύσσεια αρχίζει όπου τελεύει η Οδύσσεια του Ομήρου. Αποτελούμενη από 33.333 17σύλλαβους στίχους, δίκαια ονομάστηκε «το μεγαλύτερο έπος της λευκής φυλής».

Βρίσκω την τελευταία αυτή φράση πραγματικά απίστευτη. Πρώτα απ’ όλα διότι χαρακτηρίζεται από μία σχεδόν κωμική και φανφαρόνικη έπαρση. Ασφαλώς όλοι ξέρουμε ότι οι καλλιτέχνες έχουν μεγάλη συναισθηματική επένδυση στο έργο τους και του αποδίδουν ύψιστη σημασία. Έστω κι έτσι, όμως, το να ισχυρίζεσαι ότι ένα έργο σου «ονομάστηκε [από ποιον άραγε;] το μεγαλύτερο έπος», σε μια στιγμή που δεν το έχει ακόμα διαβάσει κανείς, δείχνει ότι είτε έχεις καβαλήσει κάποιο καλάμι, είτε ακολουθείς διαφημιστικές τεχνικές τόσο υπερβολικές που καταλήγεις σε τερατολογία.

Afbeeldingsresultaat voor καζαντζάκης ναζισμός

Δεν είναι όμως αυτό το χειρότερο στην παραπάνω φράση.

Επαναλαμβάνω ότι το σημείωμα αυτό γράφεται το Δεκέμβριο του 1938.

Το Δεκέμβριο του 1938, το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα κατείχε ήδη την απόλυτη εξουσία στη Γερμανία, ενώ βρισκόταν ήδη 13 χρόνια σε κυκλοφορία το Mein Kampf, το οποίο δεν έκρυβε την πολιτική σημασία και αποστολή που απέδιδε το κόμμα αυτό, και ο ηγέτης του, στην «λευκή φυλή». Η αποστολή άλλωστε αυτή είχε ήδη αρχίσει να υλοποιείται: ένα μόλις μήνα πριν από τη στιγμή που γράφονται οι γραμμές αυτές, τη νύχτα της 9ης προς τη 10η Νοεμβρίου 1938, είχε λάβει χώρα η Νύχτα των Κρυστάλλων. Και βεβαίως διάφορα άλλα πογκρόμ εναντίον Εβραίων και λοιπών «μη λευκών» φυλών διεξάγονταν κανονικά σε άλλα σημεία και άλλες χρονικές στιγμές.

Ήταν επίσης διακηρυγμένη και γνωστή σε όλους, μεταξύ άλλων εξαιτίας της τέλεσης των Ολυμπιακών στο Βερολίνο το 1936, η λατρεία και η ιδιοποίηση της αρχαιοελληνικής/ ινδοευρωπαϊκής μυθολογίας, και των επών ειδικότερα, από τους Ναζί.

Στις συνθήκες αυτές, πώς να χαρακτηρίσουμε και τι να σκεφτούμε για κάποιον που αφιερώνει τόσο χρόνο και ενέργεια απ’ τη ζωή του για να γράψει «το μεγαλύτερο έπος της λευκής φυλής»;

Εγώ δεν λέω τίποτα. Ας δώσει ο καθένας και η καθεμιά την απάντηση που κρίνει κατάλληλη.

3 comments
  1. sarant said:

    Καλημέρα, ευχαριστώ για την αναφορά.

    Ίσως πρέπει να προστεθεί κάτι που δεν το ήξερα όταν έγραψα το άρθρο, αλλά αναδείχτηκε στα σχόλια. Τον χαρακτηρισμό «μεγαλύτερο έπος της λευκής φυλής», που σε ενόχλησε, και που δίκαια ενοχλεί σήμερα, φαίνεται πως τον διατύπωσε ο Μάρκος Αυγέρης, πιθανώς το 1938. Ισως η ενοχλητική διατύπωση να είναι λιγότερο ρατσιστική απ’ όσο φαίνεται, θέλω να πω ίσως να πρόκειται απλώς για έναν τρόπο να πεις «το μεγαλύτερο εκτός από τη Μαχαμπαράτα»

    • Α.Γ. said:

      Ευχαριστώ για τη διευκρίνιση.
      Δυστυχώς από το σύντομο της αναφοράς στα σχόλια δεν προκύπτει σχεδόν τίποτε παραπάνω από την ξερή πληροφορία ότι τη διατύπωση αυτή την χρησιμοποίησε πρώτος ο Αυγέρης. Θα ήταν ενδιαφέρον να μάθουμε πού, πώς και με ποια έννοια την χρησιμοποίησε.
      Πιθανόν να εννοούσε απλώς από άποψη έκτασης.
      Πάντως, στο βαθμό που δεν κάνει την παραπομπή, ο Καζαντζάκης χρεώνεται το γεγονός ότι επέλεξε αυτή τη διατύπωση και την υιοθέτησε χωρίς κάποια αποστασιοποίηση.

  2. Thanassis Rentzis said:

    Πρέπει να δείτε το ΕΠΟΣ κ. Γαβριηλίδη
    είναι το μεγαλύτερο μνημείο
    του γλωσσικού απολυταρχισμού.
    Υπάρχει ένα αντίτυπο (τυπογραφικό αριστούργημα)
    στο παλαιοβιβλιοπωλείο του Σπανού.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: