Είναι πούστης ο Ψωμιάδης;

του Άκη Γαβριηλίδη

Τι είδους εσώρουχα φοράει άραγε ο Παναγιώτης Ψωμιάδης;

Το ερώτημα αυτό, υπό άλλες συνθήκες δεν θα απασχολούσε κανέναν· θα ήταν αδιάφορο, και μάλιστα άτοπο, να γίνει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης.

Ωστόσο, εν προκειμένω, αυτός που το εισάγει στο δημόσιο λόγο και το καθιστά επίδικο πολιτικό ζήτημα είναι ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος.

Πράγματι, μετά την πρόσφατη καταδίκη του σε δεύτερο βαθμό για παράβαση καθήκοντος, αλλά και ήδη πριν απ’ αυτήν, ο περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας δήλωσε επανειλημμένα ότι αυτός «δεν φοράει στριγκάκια»[1].

Γιατί είναι σημαντικό να μας ανακοινωθεί η ενδυματολογική αυτή συνήθεια; Προφανώς, με βάση την «πολιτισμική οικειότητα» που χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία και γλώσσα, η δήλωση αυτή μεθερμηνεύεται αυθόρμητα από τον ακροατή ως: «εγώ δεν είμαι πούστης».

Έστω: και γιατί ενδιαφέρει το κοινό αν ο τάδε πολιτικός ή δημοσιογράφος έχει αυτόν ή τον άλλο σεξουαλικό προσανατολισμό;

Διότι, στον κώδικα νοημάτων και αξιών που ο Ψωμιάδης (ελπίζει ότι) μοιράζεται με τους αποδέκτες της δήλωσης, «πούστης» σημαίνει ανέντιμος, υποκριτής, κρυψίνους, αυτός που «άλλα λέει και άλλα κάνει».

Υπό αυτή την έννοια, αυτός ο κώδικας νοημάτων και αξιών είναι φυσικά ο σεξισμός, και ειδικότερα η ομοφοβία.

Ένα πρώτο παράδοξο του κώδικα αυτού είναι ότι είναι ο ίδιος υποκριτικός.  Οι γκέι, πράγματι, ιδίως παλιότερα, αλλά εν πολλοίς ακόμη και τώρα, αναγκάζονταν να μην φανερώνουν δημόσια τον ερωτικό τους προσανατολισμό. Αλλά ο μόνος λόγος γι’ αυτό ήταν ο ίδιος αυτός κώδικας, σύμφωνα με τον οποίο είναι ατιμωτικό και επαίσχυντο να έχει κανείς το συγκεκριμένο προσανατολισμό. Το να αναγκάζουμε κάποιον να κρύβεται και μετά εμείς οι ίδιοι να τον κατηγορούμε ότι κρύβεται, είναι όχι μόνο αυτοεκπληρούμενη προφητεία (εφόσον έχει ήδη παραγάγει επιτελεστικά αυτό που έρχεται εκ των υστέρων να «διαπιστώσει» ως ελάττωμα), αλλά και μια προφητεία που υποπίπτει η ίδια στο ελάττωμα αυτό.

Το ζήτημα όμως δεν είναι μόνο αυτό. Ο Ψωμιάδης, δηλώνοντας εμφατικά «είμαι άντρας», θέλει να αποδώσει στον εαυτό του ιδιότητες όπως η ευθύτητα, η παρρησία, η εντιμότητα. Ωστόσο, πόσο έντιμος μπορεί να θεωρηθεί κάποιος ο οποίος παραβαίνει το καθήκον του και αρνείται να το παραδεχτεί; Το «αντριλίκι» υποτίθεται ότι περιλαμβάνει και τη λογοδοσία, άρα την παραδοχή τυχόν λαθών. Πόσο διαθέτει κάτι τέτοιο κάποιος ο οποίος κρίνεται ένοχος δύο φορές και παρ’ όλα αυτά κρύβεται πίσω από νομικίστικα τερτίπια προσπαθώντας να παραμείνει στην καρέκλα του[2]; Αυτός που θέλει να παραβαίνει το καθήκον του και να μην υφίσταται κόστος, να μην πληρώνει τις συνέπειες όσων κάνει, μάλλον στην κατηγορία του «τζάμπα μάγκα» αξίζει να καταταγεί –ούτε καν του φραπεδόμαγκα. Και ακόμα περισσότερο αυτός που ψεύδεται –σύμφωνα με δημοσιεύματα δύο τουλάχιστο εφημερίδων[3].

Αυτή η αναντιστοιχία, τι γεγονός δηλαδή ότι η συμπεριφορά κάποιου δεν καθορίζεται στο σύνολό της από τον κώδικα αξιών τον οποίο ρητά επικαλείται, ίσως θα πρέπει να μας κάνει να υποψιαστούμε ότι ο κώδικας αυτός έχει ένα άρρητο συμπλήρωμα, ένα subtext.

Οι διαδοχικές επιτελέσεις του Ψωμιάδη στα τηλεοπτικά κανάλια, με τις οποίες προσπάθησε να κερδίσει τη συμπάθεια του κοινού, υπάκουαν σε έναν άλλο κώδικα: τον κώδικα του κοινωνικού μελοδράματος της δεκαετίας του 60.

Ο κώδικας αυτός ούτως ή άλλως είχε καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την οικοδόμηση των σχέσεων εκπροσώπησης του Ψωμιάδη με την εκλογική –και επιχειρηματική- πελατεία του, σχεδόν εξίσου όσο και η εργαλειοποίηση της ποντιακής καταγωγής του. Ήταν φυσικό να προσφύγει ξανά σε αυτόν για να εμποδίσει την πτώση του: προ ετών, όταν κατηγορήθηκε ότι είχε χτίσει αυθαίρετο, δικαιολογήθηκε λέγοντας ότι «το έκανε για τη μάνα του η οποία ήταν άστεγη». Τώρα που κατηγορήθηκε –και καταδικάστηκε- ότι μείωσε από 98.000 σε 5.000 ευρώ τα πρόστιμα που είχαν επιβληθεί σε έμπορο καυσίμων για συστηματική νοθεία, επικαλέστηκε ότι ήταν «μία πράξη φιλανθρωπίας προς έναν ετοιμοθάνατο» και ότι ο ίδιος «ακολούθησε τη συμβολή της νομικής του υπηρεσίας επειδή δεν ξέρει γράμματα, οι γονείς του δεν είχαν λεφτά να τον στείλουν στο πανεπιστήμιο»[4].

Η αφήγηση αυτή του «έντιμου λαϊκού άντρα», του «αυτοδημιούργητου χειρώνακτα» που ακολουθεί τους κώδικες της πιάτσας και είναι «αγνός» σε σχέση με την εκζήτηση των μορφωμένων, η οποία είναι μόνο για τους πλουσίους (αλλά και διεφθαρμένους, σα να λέμε τις αδερφές), και ο οποίος διώκεται αδίκως, πατάει σε ένα μοντέλο του οποίου χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι υπήρξαν από τη δεκαετία του 60 ο Νίκος Ξανθόπουλος και ο Στέλιος Καζαντζίδης («εγώ με την αξία μου κι όχι με ξένες πλάτες …»). Καλλιτέχνες οι οποίοι τυχαίνει και οι δύο να είναι Πόντιοι. Όπως και ο Ψωμιάδης. (Όπως επίσης, πιθανότατα, και ο ευνοημένος βενζινοπώλης Καραγιαννίδης).

Η ποντιακή (υπο)κουλτούρα, και ιδίως η επιβίωση (ή μήπως παραγωγή;) της στο εσωτερικό του ελληνικού κράτους, αποτελεί ένα αρκετά ιδιαίτερο φαινόμενο, το οποίο κατά τη γνώμη μου δεν έχει επαρκώς μελετηθεί. Προσωπικά προσπάθησα στο παρελθόν να εκθέσω κάποιες σκέψεις σχετικά [5]. Από την άποψη που μας ενδιαφέρει εδώ, είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η κουλτούρα αυτή επίσης σε πρώτο επίπεδο θεωρείται ταυτισμένη με την αρρενωπότητα, την αυστηρότητα και την καρτερία. Ωστόσο, ισχυρίζομαι ότι αυτή η (με παραδοσιακούς όρους «θηλυπρεπής») υπόδυση του αθώου θύματος που αποσκοπεί να κερδίσει τον οίκτο και τη συμπάθεια, δεν είναι κάτι ξένο και άσχετο με τη συγκρότηση της ποντιακής υποκειμενικότητας από το 20 και μετά στην Ελλάδα και μια ορισμένη «κοινωνική ποιητική» στην οποία βασίστηκε. Η οποία οργανώθηκε ακριβώς πάνω σε μια διφυή επιτέλεση τελείως ανάλογη με αυτή που σήμερα αποδίδει προβλητικά (και προσβλητικά) στους «πούστηδες»: στο δημόσιο χώρο συμμόρφωση προς την κανονιστική ελληνικότητα, στον ιδιωτικό εμμονή στην ποντιακότητα με προσοχή να μην προκαλέσουμε.

Ίσως λοιπόν να είναι ακριβές ότι ο Παναγιώτης Ψωμιάδης «δεν φοράει στριγκάκια» με την κυριολεξία του όρου· επιδίδεται όμως σε μια επιχείρηση γοητείας η οποία, ως κοινωνική ποιητική, ενέχει ένα παιχνίδι με τις ταυτότητες και σχεδόν μια υπονόμευσή τους, που ενίοτε φτάνει στα όρια της αυτοπαρωδίας. Ως τέτοια, άθελά της είναι εξίσου και ακόμα περισσότερο queer από την πρακτική των δεδηλωμένων ή και αδήλωτων ομοφυλόφιλων.


[1] Π.χ.: «Ψωμιάδης: «Δεν είμαι φραπεδόμαγκας, δεν φοράω στριγκάκια»», http://news247.gr/ellada/politiki/kaneis_den_mporei_na_me_fimwsei_dhlwnei_se_prwinh_ekpomph.837950.html

[2] «Η πλευρά του περιφερειάρχη υποστηρίζει πως το αδίκημα τελέστηκε κατά τη διάρκεια θητείας του σε άλλη θέση (του νομάρχη), επομένως δεν επηρεάζει το σημερινό του αξίωμα» (Μακεδονία 05/04/2011).

[3] «Τον έκαψε το ρουσφέτι στον «κολλητό»», Έθνος 17/04/2011· «Τι αποκρύπτει ο Παναγιώτης Ψωμιάδης», Μακεδονία 18/04/2011, http://www.makthes.gr/news/politics/72287/.

[4] Βλ. Μακεδονία, ό.π.

[5] Βλ.: «Εμείς οι έποικοι», http://wp.me/p1eY1R-30

Μια ελαφρά διαφορετική εκδοχή του άρθρου αυτού δημοσιεύτηκε στο ένθετο Κοντέινερ της Ελευθεροτυπίας, τ. 17 (Ιούνιος 2011)

To sequel της ανάρτησης αυτής εδώ

8 comments
  1. Γιάννης Κουκουλάς said:

    Άκη πολύ σπουδαίο κείμενο. Συγχαρητήρια! Ευτυχώς που υπάρχουν ακόμα κάποιοι που γράφουν με τόλμη ορισμένα πράγματα ακόμα και για όσους εκπροσώπους της εξουσίας, μένουν στο απυρόβλητο με το άλλοθι της γραφικότητας.

  2. Costis said:

    Ναι πράγματι αριστούργημα. Ευτυχώς που υπάρχει ο Άκης να στηλιτεύει τους γραφικούς τύπου Ψωμιάδη.

  3. Αν δεν υπήρχε ο σύμβουλος του Σαμαρά που έλεγε για ντιτίδες στο κόμμα τους θα έλεγα: άβυσσος η ψυχή του λαϊκιστή 🙂

  4. anna said:

    τα λέμε στο facebook, ο άκης λέει να τα πούμε κι εδώ 🙂

    πολύ ωραίο το κείμενο. αυτό που σκέφτομαι εγώ, είναι ότι καμιά φορά όταν αποδίσουμε συμπεριφορές σε θηλυκότητα και αρρενωπότητα, τίνουμε να βάζουμε ένα και μόνο κριτίριο που είναι το ποια θεωρείται κοινωνικά άξια συμπ…εριφορά και να την αποδίσουμε και κοινωνικά στην αρρενωπότητα. για παράδειγμα, η ανάλυψη της ευθύνης για τα λάθη είναι κάτι που δεν κάνει καμιά αρρενωπότητα. όπως λέγαμε στο qv η αρρενωπότητα αναλαμβάνει το ρίσκο αλλά όχι την ευθύνη. δηλαδή ο ψωμιάδης σε αυτό το σημείο φέρετε όντως αρρενωπά όχι ελλείψη αρρενωπά κατ’εμέ. δηλαδή για μένα υπάρχει ένα είδος μάγκα, ο τσάμπα μάγκας. και αυτο δεν το λέω για να υποτιμήσω μόνο. απλώς δεν θεωρώ το τσάμπα κατώτερο του μάγκα.

    άννα

    • Πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση, και ευχαριστούμε την Άννα. Δεν διαφωνώ, αλλά το μόνο που θα είχα να αντιτείνω είναι το εξής, ότι στο κείμενό μου -στο μέτρο του δυνατού- προσπάθησα να αποφύγω αυτό το σκόπελο, μιλώντας για τον «κώδικα νοημάτων και αξιών που ο Ψωμιάδης (ελπίζει ότι) μοιράζεται με τους αποδέκτες της δήλωσης» και προσθέτοντας τη λέξη «υποτίθεται» (Το «αντριλίκι» υποτίθεται ότι περιλαμβάνει και τη λογοδοσία, άρα την παραδοχή τυχόν λαθών).
      Με αυτό τον τρόπο, ήθελα να κάνω σαφές ότι ο Ψωμιάδης δεν είναι συνεπής ως προς τους στόχους και τα πρότυπα που ο ίδιος θέτει στον εαυτό του, και όχι σε κάποιο δικό μου ή σε κάποιο «αντικειμενικό» πρότυπο για το τι είναι ο ανδρισμός.

  5. Πάντως το κείμενο αυτό σχολιάστηκε:

    «…. Στο πολύ καλό κατά τα άλλα περιοδικό Container που συνοδεύει την «Ελευθεροτυπία« μια φορά το μήνα, δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 6 Ιουνίου ένα κείμενο του Άκη Γαβριηλίδη με τίτλο: «Η ποντιακότητα ως queering. Η αρρενωπότητα στα όρια της αυτοπαρωδίας», με φόντο τη σημαία του Gay Parade…

    Αν λάβουμε υπόψη τη μέχρι τώρα εμπειρία από ΠΟΕ και ΠΟΠΣ γνωρίζαμε μετά πολλών αποδείξεων ότι ο οργανωμένος χώρος είναι μια τεράστια «αυτοπαρωδία».

    Όμως ο Άκης Γαβριηλίδης δεν αναφέρεται σ’ αυτό και μάλλον δεν δίνει δεκάρα ούτε για ΠΟΕ, ούτε για ΠΟΠΣ ούτε για Παναγία Σουμελά. Τον ίδιο τον ενοχλεί ο κάθε Πόντιος γιατί, όπως θεωρεί ο συγγραφεύς, κουβαλάει γονιδιακά ένα σύνολο αρνητικών χαρακτηριστικών. Ο καθένας, σύμφωνα με τον Γαβριηλίδη κρύβει μέσα του ένα μικρό Πανίκα Ψωμιάδη. Δηλαδή ομοφοβικό, κουτοπόνηρο, απατεωνάκο και άλλα πολλά αντίστοιχα.

    Θα αναρωτηθεί κανείς γιατί έχει αυτή την οφθαλμοφανώς ανόητη, ισοπεδωτική, ρατσιστική προσέγγιση ο Άκης Γαβριηλίδης, αφού και αυτός είναι γόνος Ποντίων προσφύγων.

    Παρότι δεν είμαστε ούτε ψυχίατροι, ούτε ψυχαναλυτές θα αποτολμήσουμε μια υπόθεση:

    Το κάνει γιατί πιθανότατα στο μοντέλο που προτείνει περιγράφει όλα εκείνα τα στοιχεία που πιστεύει ότι δεν ταιριάζουν στον ίδιο του τον εαυτό, έχοντας φυσικά εξιδανικεύσει το ιδεατό εγώ του. Η συμπεριφορά του ταιριάζει σ΄ εκείνο το μοντέλο που μεγάλωσε με γονείς απόμακρους. Φαίνεται να εκφράζει με τον τρόπο του -κατά Φρόιντ- μια ανεκπλήρωτη παιδική επιθυμία προς τους Σαφραμπολίτες προγόνους. Πιθανόν και η έλξη προς τον (εχθρό των προγόνων του) παπα-Ευθύμ, ίσως και η γοητεία που ασκεί πάνω του η εγγονή του, η γνωστή Σεβγκί Ερενερόλ, να ερμηνεύεται έτσι. Πιθανόν το διιστικό σχήμα «κακοί Πόντιοι»-«καλός παπα-Ευθύμ» να του επιτρέπει να βάλει σε τάξη την δική του εσωτερική σύγχυση ώστε να οδηγηθεί σε μια απόλυτη καταξίωση του εγώ. Ως ανασφαλές άτομο επιζητά μέσα από την πρόκληση την αναγνώριση και την αγάπη. Προφανώς ο Γαβριηλίδης χαρακτηρίζεται από την εξιδανικευμένα θετική εικόνα που έχει για τον εαυτό και μια αρνητική εικόνα για τους άλλους.

    Ποιός να ξέρει; Άβυσσος η παιδική ηλικία του κάθε ανθρώπου! Μακάρι κάποιος ψυχαναλυτής να ασχοληθεί σοβαρά με τέτοιες περιπτωσάρες, να τις πάρει στα σοβαρά υπόψη και να τις αντιμετωπίσει ως ασθενείς του, ώστε να μπει μέσα στην ιδιάζουσα ατομική τους ψυχολογία. Η έρευνα θα πρέπει να φτάσει σε βάθος. Θα πρέπει να εξεταστεί ακόμα και η πιπίλα, γιατί ως γνωστόν, όπως έλεγε ο Φρόιντ, το πιπίλισμα ενός αντικειμένου, χτίζει τον ψυχισμό του παιδιού. Μόνο ένας επαγγελματίας θα μπορούσε να εντοπίσει εκείνους τους παράγοντες που διαμόρφωσαν τέτοιες εσωτερικές αναπαραστάσεις των σχέσεων, ώστε ο ασθενής να τις υπερβαίνει με τον γαβριηλίδειο τρόπο…»

    https://pontosandaristera.wordpress.com/2011/06/09/gavriilidis/

    • Α.Γ. said:

      Εγώ, ο Άκης Γαβριηλίδης που συνέταξα το αρχικό κείμενο, διαβάζοντας το παραπάνω σχόλιο, το βρίσκω σε σημεία σχεδόν ακατανόητο και τείνω να υποθέσω ότι υπάρχει κάποια παρεξήγηση, ότι ο συντάκτης του με συγχέει με κάποιο άλλο πρόσωπο.
      Καταρχάς, το σχόλιο βασίζεται στην υπόθεση ότι είμαι «γόνος Ποντίων προσφύγων», την οποία μάλιστα αναφέρει ως αυτονόητη βεβαιότητα.
      Από πού αντλείται όμως αυτή η βεβαιότητα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: